Διακρίνοντας την ψυχανάλυση από την ψυχοθεραπεία

Υπάρχει μια μικρή ιστορία, μάλλον παλιά πια, η οποία μου φαίνεται ότι συνοψίζει πολύ καλά το πόσο αμφιθυμικοί είναι οι Γάλλοι ψυχαναλυτές απέναντι στην ιδέα της ψυχοθεραπείας. Έχει να κάνει με τις πρώτες μεταφράσεις στα Γαλλικά της γνωστής πρότασης του άρθρου του 1919 του Φρόυντ: «Είναι πολύ πιθανόν, επίσης, ότι η μεγάλης κλίμακας εφαρμογή της θεραπείας μας, θα μας αναγκάσει να νοθέψουμε ελεύθερα το καθαρό χρυσάφι της ανάλυσης με τον χαλκό της άμεσης υποβολής». Σ’ αυτό το πλαίσιο βρίσκει κανείς να εμφανίζεται η λέξη plomb [μόλυβδος] αντί της λέξης cuivre [χαλκός]. Και μάλιστα, στην δεκαετία του 90, όταν αναφερόμουν σ’ αυτό το κείμενο και μιλούσα για χαλκό, οι Γάλλοι συνάδελφοι μου διαμαρτύρονταν και μου «θύμιζαν» ότι η σωστή λέξη ήταν μόλυβδος! Έπρεπε να περιμένουμε για πρόσφατες μεταφράσεις προκειμένου να διορθωθεί αυτό το λάθος. Αξίζει να σημειωθεί ότι στα Γαλλικά οι λέξεις μόλυβδος και χαλκός έχουν πολύ διαφορετικές συνδηλώσεις. Ο μόλυβδος συμβολίζει το βάρος και οι προσπάθειες των αλχημιστών να τον μετατρέψουν σε χρυσό είναι πολύ γνωστές. Όταν ο χρυσός αναμιγνύεται με τον μόλυβδο, ο μόλυβδος του αφαιρεί τις ποιότητες, πράγμα που θυμίζει την περίφημη φράση του Ρακίνα στην Athalie: “ Comment en ce plomb vil l’or pur s’est-il changé” [‘Πώς μέσα σ’ αυτήν την ευτέλεια, ο μόλυβδος έκανε τον χρυσό ν’ αλλάξει’]. Αντίθετα, ο χαλκός μαζί με τον χρυσό φτιάχνουν ένα κράμα το οποίο χρησιμοποιείται ευρέως στην κοσμηματοποιία και στην μεταλλουργία. Μπορεί να θεωρήσει κανείς αυτό το λάθος στην μετάφραση ένα φροϋδικό lapsus, και οι Γάλλοι, αν και τόσο προσεκτικοί με τις λέξεις, υπήρξαν τόσο γρήγοροι στην υιοθέτηση του λάθους της μεταφράστριας, της Anne Berman, η οποία, ίσως όχι χωρίς σημασία, ήταν κοντινός άνθρωπος της Μαρίας Βοναπάρτη! Γιατί αυτή η αρνητική στάση;

Αυτό μπορεί να γίνει κατανοητό αν σκεφτεί κανείς τις εξελίξεις μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η ψυχανάλυση έγινε δημοφιλής στη Γαλλία. Εκείνη την εποχή οι ψυχαναλυτικές ψυχοθεραπείες είχαν αρχίσει να πολλαπλασ