sunuş

Psikanalizin bazı ülkelerde neden gelişmediği veya geç geliştiği sıklıkla sorulan sorulardan biridir. Biz de, Türkiye'de psikanalizi kurumsallaştırma hedefiyle yola çıktığımız yıllardan beri bu soruyu ülkemiz özelinde “Neden yüz yıl sonra?” başlığı altında birçok kez sorduk ve yanıtlar bulmaya çalıştık. İstanbul Psikanaliz Derneği üyeleri olarak bu konudaki çalışmalarımızı sürdürüyoruz ve kısa bir süre önce Uluslararası Psikanaliz Tarihi Derneği bünyesinde oluşturduğumuz çalışma grubunda ülkemiz psikanalizinin tarihini, o arada elbette yüz yıllık gecikmesinin nedenlerini sorguluyoruz.

Ancak burada bu konuda önümüze çıkabilecek olan bazı önyargılara ve hazır yanıtlara karşı dikkatli olmamız gerekiyor. Bir ülkede psikanalizin neden geliştiğinin veya neden gelişmediğinin ya da bunun erken veya geç olmasının tek bir nedene bağlayan yorumlara sıklıkla rastlanmaktadır. Örneğin psikanalizin Müslüman kültürün ağırlık taşıdığı ülkelerde uygulama olanağı bulamadığı ve dolayısıyla İslam dininin psikanalizin gelişimine engel olduğu öne sürülmektedir. Nüfusun büyük çoğunluğunun Müslüman olduğu ülkelerde psikanalizin gelişmediği doğrudur ancak bunda büyük olasılıkla çok karmaşık nedenler rol oynamaktadır. Çünkü yalnızca İslam'ın değil tüm tek tanrılı dinlerin psikanalize olumlu bakmaması olasılığı hayli yüksektir. Bireyin yaşadıklarını ruhsallığının bilinçli ve özellikle bilinçdışı dinamikleriyle açıklayan ve onun bunları ancak kendini sorgulayarak anlayabileceğini ve sorunlarının üstesinden gelebileceğini öne süren bir yaklaşım olarak psikanalizin bireyin dışında bir ilahi güce yer tanımadığı açıktır. O nedenle İslam dininin yanı sıra Hıristiyanlık ve Museviliğin de ilkesel olarak psikanaliz kuramına ve uygulamasına karşı çıkması beklenebilir. Oysa bu iki dinin mensuplarının nüfusun çoğunluğunu oluşturduğu ülkelerde psikanaliz yine de gelişebilmiştir. Muhakkak ki, dinin kültürel