hatırlama, yineleme ve derinlemesine çalışma*

Psikanalitik tekniğin ilk başlangıcından bu yana geçirdiği köklü değişiklikleri, bu tekniği öğrenen kimselere sürekli olarak hatırlatmanın hiç de gereksiz olmadığını düşünüyorum. İlk aşamada, yani Breuercı katarsis aşamasında teknik, doğrudan belirtinin oluştuğu ânı odak noktasına almak ve bu durumdaki zihinsel süreçleri yeniden üretmeye yönelik sürekli bir çaba göstermeyi, böylece bu süreçlerin bilinçli faaliyet yoluyla boşalımını sağlamayı içermekteydi. O dönemde hipnotik yöntemin de yardımıyla hedef; hatırlama ve duygu boşalımının1 sağlanmasıydı. Akabinde hipnozdan vazgeçildikten sonra analizanın serbest çağrışımlarından hatırlamakta zorlandığı şeyleri keşfetme görevi ön plana çıktı. Direnç, yorumlama çalışmasıyla ve bu çalışmadan elde edilen sonuçların hastayla paylaşılmasıyla aşılır oldu; belirtinin oluşmasına neden olan durumlar ile hastalığın ortaya çıktığı anda var olan diğer durumlar (ilginin odağı olarak) mevcut konumlarını korurken duygu boşalımı geri plana düşerek yerini (psikanalizin temel kuralına uygun olarak) analizanın kendisine kalan, çağrışımlarına yönelen eleştirinin üstesinden gelme işi için göstermek zorunda kaldığı çabaya bıraktı. En sonunda teknik, analistin odağa belli bir ânı veya sorunu yerleştirmekten vazgeçip analizanın zihninde var olanı incelemekle yetindiği ve yorum sanatını2 hem burada ortaya çıkan dirençleri ayırt etmek hem de bunları analizanın bilinç düzeyine

getirmek şeklinde bugünkü nihaî biçimini aldı. Bu noktadan yeni bir tür iş bölümü doğar: hekim, hastanın bilinç düzeyinde olmayan dirençleri ortaya çıkarırken bu dirençler aşıldığında hasta da artık bir zamanlar unutulmuş durum ve bağlantıları artık çoğunluk