Redactioneel

Twee recente boeken (Pines 1998, Rouchy 1998) en eigen arbeid hebben me ontevreden gemaakt over de plaats van vormen van groepspsychotherapie die allemaal ‘psychoanalytisch’ heten. Deze plaats is benard of afwezig in de wereld van de psychoanalyse. Groepsanalytici zijn er als zodanig niet geheel welkom in. Adam Limentani heeft ooit ter vergadering gezegd: ‘Keep your instrument pure’, en het is alsof deze aanbeveling duizendvoudig is overgenomen. Groepsanalytici publiceren in hun eigen fora, hebben hun eigen congressen en hun eigen sociale omgeving. Deze is voornamelijk gelieerd aan andere vormen van groepspsychotherapie, terwijl ze ook daar niet geheel bijhoren. Voor hun denken over de groep en over de patiënten erin beroepen ze zich nadrukkelijk op het psychoanalytisch gedachtegoed. Een aantal van hen is geschoold als psychoanalyticus en anderen zijn nadrukkelijk als groepsanalyticus opgeleid en er zijn ook groepsanalytici die zich zo noemen, terwijl ze noch als psychoanalyticus noch als groepsanalyticus zijn opgeleid. Deze laatsten doen dit meestal als negatieve aanduiding: ze zijn geen psychodramaturg.

Groepsanalyse heeft veel verschillende accenten en draagt veel verschillende namen. Ze heet bijvoorbeeld psychoanalytisch psychodrama, psychoanalytische groepstherapie, groepsanalyse, psychoanalyse in de groep, psychoanalyse van de groep en dat is nog maar een magere opsomming. Methodisch zijn er veel overeenkomsten tussen deze therapievormen, ook al is hun verschijningsvorm niet altijd gelijk. Pines gaf in een recent interview een simpele definitie van de uitgangspunten: ‘Groepsanalyse is een “Three body psychology” die ervan uitgaat dat elk kind in een gezin, een cultuur en een maatschappij wordt geboren en daaruit als een persoon te voorschijn komt’ (Kranzberg 1998, p. 7).

In deze vorm van psychoanalyse wordt gesproken van ‘group association’ en ‘free floating discussion’ en formeel gebeurt er hetzelfde in als in een psychoanalyse: bewerking van overdracht en weer