You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Het zestiende PSU-symposium belichtte vele aspecten van verlating en verlatenheid binnen en buiten de behandeling. Het motto van het symposium werd geïllustreerd aan de hand van een mooi gedicht van Elizabeth Bishof dat begint met: ‘De kunst van het verliezen valt te leren.’ Het programma bestond uit zes sprekers, drie op de ochtend - voorgezeten door A. Stufkens - en drie op de middag, voorgezeten door A. Ladan. Aan het eind van elk dagdeel was er een forumdiscussie.
De dag werd ingeleid door Stufkens, die op de mooie zonnige zaterdag het gehoor in de schouwburgzaal bemoedigend toesprak. Hij noemde de diverse aspecten van verlating in de zin van in de steek laten en in de steek gelaten worden en benadrukte ‘dat alles stroomt, niets blijvend is, dat leven zonder verlies niet mogelijk is en dat het gaat om het vermogen om met verliezen om te gaan.’
De eerste lezing van J.H. Scheffer getiteld: If you leave me now…; het verloren object en wie achterblijft, ging over verlating in passieve en actieve zin in het analytische proces. Scheffer beschreef op boeiende wijze de behandeling van een man die op de leeftijd van vijf jaar zijn vader had verloren. In de analyse kwam naar voren dat deze patiënt bang was te overlijden als zijn eigen zoontje vijf jaar zou worden en bang was dat als de overdracht te sterk zou worden de analyticus zou overlijden. Scheffer beschrijft hoe hij de overdracht hanteert om de fantasieën van de patiënt die verband houden met het verlies van vader bewust te kunnen maken en door te werken. In de vorm van dromen en ook lichamelijke sensaties (scheef op de bank liggen) komen de fantasieën van patiënt naar boven. In de analyse blijkt dat meerdere verliezen een rol bij de patiënt spelen: hij is zelf een vervangkind voor een oom die in de oorlog is omgekomen. Hier heeft het vernoemen van patiënt naar deze oom de functie he