De filosoof als brug naar andere disciplines: Bespreking van: Richard Wollheim (1999), On the emotions.  Yale University Press, Londen. ISBN 0-300-07974-5,  269 pagina's, prijs: £19,95

Wat is precies affect? Welke functies heeft het? Hoe verhoudt het zich tot andere mentale processen zoals denken, wensen, handelen? In de huidige discussie over deze onderwerpen wordt ternauwernood verwezen naar auteurs buiten de psychoanalytische traditie. Her en der wordt wel gewezen op de wenselijkheid van een interdisciplinaire oriëntatie, bijvoorbeeld tijdens het vorig jaar in Chili gehouden 41e Congress of the International Psychoanalytical Association, toen Jordan Moore ervoor pleitte analytische concepten te valideren met bevindingen uit andere wetenschappelijke richtingen. Ook worden sporadisch auteurs uit met name de neurowetenschappelijke hoek aangehaald (LeDoux, Damasio, Pennebaker). Onlangs heeft zelfs een interdisciplinair tijdschrift, Neuro-Psychoanalysis, het licht gezien. Maar de discussie blijft overwegend gevoerd binnen de eigen gelederen van psychoanalytische denkers, hoofdzakelijk voortbordurend op Freuds ideeën over affecten als signalen en regulateurs.

Dat is jammer, want daarmee isoleert de psychoanalyse zichzelf, terwijl zij juist gebaat zou zijn bij een brug naar andere wetenschappelijke richtingen die iets te zeggen hebben over aard, functie en werking van affectieve processen. Het is opmerkelijk dat vermaarde emotiewetenschappers als Richard Lazarus, James Russell, Keith Oatley en Nico Frijda - om maar enkele namen te noemen - tot op heden door analytici zelden zijn beschouwd als wetenschappers die een wezenlijke bijdrage kunnen leveren aan het denken over affect, stemming en emotie. Het gros van hen heeft zich aanvankelijk toch evenzeer door Freuds ideeëngoed laten inspireren. Inmiddels hebben zij waardevolle aanvullende observaties gedaan en denkbeelden ontwikkeld. Psychoanalytisch georiënteerde theoretici zouden hun voordeel kunnen doen met een brug naar deze alom gerespecteerde denkers over affect, door hun denkbeelden en empirische bevindingen aan te grijpen om hun eigen gedachten te scherpen.

Richard Wollheim slaat zo'n brug. Hij is f