‘Over rechte paden en kronkelige wegeltjes’: kinderontwikkeling en psychopathologie, Verslag van de studiedag met prof. dr. Robert Emde, op 12 maart 2002, georganiseerd door het Centrum voor Kinderpsychotherapie van de Katholieke Universiteit Leuven

Staande in een achttien kilometer lange file tussen Antwerpen en Brussel haalde ik herinneringen op aan mijn eerste kennismaking met Robert Emde en zijn werk op het IPA-congres in Montreal 1987. In het kader van het thema van dat congres, Analysis terminable and interminable, bracht hij de variant: Development terminable and interminable. Reeds in die dagen bleek Emde voorzien van een ruime bagage aan analytische kennis en ervaring, gecombineerd met de toen al bekende resultaten voortkomend uit interdisciplinaire onderzoeksprojecten waaraan hij zelf actief deelnam.

Op genoemd congres besprak hij aangeboren en verworven (‘motivational’) factoren vanaf de babytijd. Hij noemde daarbij de zogenaamde basisuitzet waarmee het kind ter wereld komt, te weten: 1. activiteit; 2. zelfregulering; 3. vermogen tot sociale adaptatie, 4. het tot uitdrukking brengen van gevoel. Dit noemt hij de biologische factoren die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling en die gedurende het verdere leven blijven doorwerken. Andere motiverende structuren ontwikkelen zich in de specifieke context van de vroege moeder-kindrelatie. Dit zijn de structuren die de affectieve kernen van het zelfgevoel bepalen en tevens de voorlopers vormen van een verinnerlijking van morele waarden. Emde zette in zijn voordracht destijds vraagtekens bij Freuds concept van de drift in de vroege ontwikkeling. Ten slotte besprak hij de ontwikkeling van een wij-gevoel bij kinderen.

Dit gevoel kan vanaf de leeftijd van drie jaar tot stand komen in een symbolische gevoelsonderbouwde en autonome vorm.

Deze kleine herhaalles en de herinnering aan de vele artikelen die ik sindsdien las en waarvan Emde dan wel hoofddan wel coauteur was, maakten dat de aansluiting bij zijn reeds begonnen lezing, toen ik eindelijk gearriveerd was, toch nog redelijk te vinden was. Jammer dat ik het ongetwijfeld gedegen opgezette historische overzicht van de Ontwikkelingspsychopathologie en ontwikkeling