You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Een van de boeiendste en overtuigendste boeken van een Nederlandse psychoanalyticus die ik de laatste jaren gelezen heb, is Conradi's studie over Van Gogh. En dat om verschillende redenen. In de eerste plaats vanwege de brieven van Vincent van Gogh, waaruit Conradi niet moe wordt enthousiast en dus uitgebreid het beste te citeren. Ze zijn inderdaad een genot om te lezen, en behoren tot het mooiste en meest aangrijpende wat de Nederlandse literatuur op autobiografisch gebied heeft voortgebracht. Het wordt vaak vergeten: Van Gogh was niet alleen een groot schilder maar, ongeweten, ook een groot literator. ‘De liefde voor boeken’ was hem, zo schreef hij eens, ‘even heilig als de liefde voor Rembrandt’. Alleen al om de anthologie uit deze correspondentie die Conradi ons hier in feite aanbiedt is dit boek de moeite waard gelezen te worden. Maar er is uiteraard veel meer. De schrijver gaat als psychoanalyticus met deze teksten aan het werk, op het spoor van Vincent van Gogh gezet door een van zijn patiënten, die net als de beroemde schilder een ‘vervangkind’ was. Hij laat zien dat onbewuste fantasieën rond een gestorven broertje beslissend zijn geweest voor het tragische verloop van Van Goghs leven, en voor het kunstenaarschap dat erdoor in gang gezet werd. Vincent van Gogh werd geboren op 30 maart 1853, als tweede kind van een domineesgezin in Zundert, Noord-Brabant, precies een jaar na de dag waarop een andere Vincent van Gogh in dat gezin doodgeboren
ter wereld was gekomen. Hij was dus het ‘vervangkind’ van een rouwende moeder, die blijkbaar niet in staat was dit tweede kind te geven wat zij zo graag aan het eerste had geschonken. Gevolg was dat Vincent een levensgevoel had dat, zoals hij het zelf uitdrukte, vaak leek op ‘er als het ware niet zijn’. De schaduw van de eerste Vincent zal over het leven van Vincent de tweede blijven hangen, tot het - zeer bittere - einde. En ook, natuurlijk, de schaduw van de moeder. Na enkele mislukte pogingen met
- - onbereikbare - vrouwe