You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Graag wil ik een mooi boek signaleren voor de geïnteresseerde. Het gaat over Bertha Pappenheim , in analytische kringen bekend als Anna O. Tussen haar twintigste en dertigste raakte zij ernstig in de war naar aanleiding van de ziekte, de verpleging en de dood van haar vader. Zij was gedurende een jaar en zeven maanden in behandeling bij dokter Breuer, waarna zij nog viermaal gedurende enige maanden was opgenomen in twee verschillende sanatoria. Daarna vertrok zij met haar moeder uit Wenen naar Frankfurt, waar haar - rijke - familie vandaan kwam. Daarna is er niets meer vernomen van psychiatrische behandelingen. Als er sprake was van psychoanalyse, bijvoorbeeld voor een van haar pupillen, was Bertha Pappenheim daartegen.
Haar casus werd - zonder dat zij daarin gekend was - gepubliceerd door Breuer en Freud. Voor velen was de patiënte in kwestie herkenbaar, zij moet er zelf van geweten hebben, maar zij heeft er zich nooit over uitgelaten. Dat seksualiteit tot aan het einde bij Breuer niet ter sprake kwam is genoegzaam bekend, maar minder dat zulks ook het geval was voor het onderwerp godsdienst. Dat, terwijl Bertha Pappenheim haar hele leven een strijdbare maar ook vrome jodin bleef. Dit is des te opvallender - misschien ook niet - omdat Breuers vader godsdienstleraar was vanwege de Wiener Israelitische Kultusgemeinde. Zijn handboek was nog in gebruik toen Freud op het gymnasium zat. Bertha Pappenheim leidde een zeer arbeidzaam en respectabel leven. Een citaat moge dat illustreren. ‘Buiten kijf staan de grote prestaties van Bertha Pappenheim na haar verhuizing naar Frankfurt in het jaar 1888, haar betekenisvolle rol als vechtster tegen de meisjeshandel, als pionierster van een nieuwe vorm van sociaal werk, haar verdienste voor de Joodse Vrouwenbond, de stichting en de ontwikkeling van het tehuis in Neu-Isenburg, evenals haar engagement in de vorm van talloze geschriften over de opvoeding van maatschappelijk problematische jongeren, haar prestaties op literair gebied en