Zwijgen of spreken?

Kort geleden spoorde de rector magnificus van de Universiteit Groningen de Nederlandse academici aan, zich vaker te mengen in publieke discussies. Te weinig wordt, naar zijn mening, de stem van de wetenschap gehoord in het domein waarin de opinies over actuele thema's zich vormen. Zijn Amsterdamse collega liet juist het tegenovergestelde geluid horen: wetenschappers - voorzover deze wel in de media aan het woord komen - doen nogal eens uitspraken over zaken die niet op hun vakgebied liggen. Door met hun titels te schermen zouden ze willen suggereren overal verstand van te hebben. Zwijgen of spreken? Voor een eender dilemma ziet de psychoanalytische wereld in Nederland zich geplaatst: dient de psychoanalyse zich vaker te mengen in maatschappelijke discussies? Want dat ze daaraan een fundamentele bijdrage kan leveren, over oorlog en vrede, over agressie en tolerantie, over identiteit en integratie van vreemdelingen, dat behoeft geen betoog.

De Nederlandse maatschappij kraakt in haar voegen. Te zeggen dat ze zich in een ernstige crisis bevindt lijkt een understatement. Gevoelens van onrust, onveiligheid, onmacht en onzekerheid nemen toe, maar over hun oorzaak en de effectieve remedie ertegen uiten zich in de media politici en bestuurders, historici, sociologen en journalisten - zelden of nooit psychoanalytici. Voorzover onze opiniemakers psychologisch redeneren - en hoe zouden ze dat bij deze materie kunnen vermijden? - gebeurt dat veelal met een bewustzijnspsychologie van eigen makelij. Zelden vraagt men naar de verborgen drijfveren van de groeiende sociale spanningen. Het onbehagen in de cultuur neemt zorgwekkende vormen aan, maar de stem van de psychoanalyse wordt in het publieke debat zelden of nooit gehoord. Dat is te betreuren. Want zonder kennis van de psychoanalytische antropologie is het mensbeeld dat de politiek hanteert al gauw ideologisch vertekend.

Dat de psychoanalyse verkiest te zwijgen waar het kwesties van ons aller levensbelang betreft is niet zo vanzel