Een nieuw model voor de psychoanalyse?: Bespreking van: Peter Fonagy, Gyorgy Gergely, Elliot Jurist & Mary Target (2002). Affect Regulation, Mentalization, and the Development of the Self. New York:  Other Press. ISBN 1-892746-34-4,  577 pagina's, prijs: $ 65

De tijd is rijp voor het laten uitkristalliseren binnen de psychoanalyse van de ontwikkelingen uit het onderzoek van de vroegste ontwikkeling (‘infant research’). Fonagy en Gergely en hun medeauteurs brengen voor het eerst de resultaten van eigen babyonderzoek en de vertaling ervan naar een nieuw model voor de psychoanalyse samen onder de titel Affect Regulation, Mentalization and the Development of the Self. Bij de bekende psychoanalytische onderzoekers Fonagy en Target hebben zich Gergely, tevens cognitief psycholoog, en Jurist, tevens hoogleraar filosofie, aangesloten. De auteurs zetten in dit boek, na hun werk over de ontwikkelingstherapie (Stortelder 2002), belangwekkende stappen voorwaarts op het terrein van de wetenschapsfilosofische, conceptuele en theoretisch-technische uitgangspunten van de psychoanalyse. De dialoog en het debat met wetenschappers uit aanverwante disciplines zoals de cognitieve psychologie, neurologie, genetica en filosofie worden daarbij niet geschuwd maar gezocht. Het boek is opgebouwd uit drie delen, onderscheiden naar theoretisch, ontwikkelings- en klinisch perspectief.

De auteurs hanteren allereerst als causaal psychisch verklaringsmodel het uitgangspunt van de ‘philosophy of mind’, dat de mens een intentioneel wezen is en dat menselijk gedrag kan worden verklaard door het interpreteren van de intenties en verlangens en gedachten van de mens. Vervolgens hanteren ze als bouwsteen van de psychische ontwikkeling het representatieconcept, dat een brugfunctie vervult tussen psychologie en neurobiologie, tussen psyche en hersenen. Zo worden bijvoorbeeld visuele prikkels in de visuele hersenschors verwerkt tot perceptuele visuele representaties. Evenzo worden subjectieve ervaringen van de werkelijkheid in de hersenen verwerkt tot perceptuele representaties (‘mental state’), gegeneraliseerd tot een impliciet psychisch model (‘mental model’) en vanaf het tweede jaar verwerkt tot expliciete conceptuele en linguïstische ‘mentale representaties’.

I