Herstel van verbindingen: Bespreking van: Renos Papadopoulos (red.) (2002). Therapeutic care for refugees. No place like home. The Tavistock Clinic Series. Londen:  Karnac Books. ISBN 1-85575-283-2,  319 pagina's, prijs: £ 16,99

Duizelingwekkende cijfers over de hedendaagse volksverhuizing vormen de achtergrond waartegen men nu theorie begint te ontwikkelen over de psychische belasting die alleen al het verlies van een ‘thuis’ vormt. In Therapeutic care for refugees spreekt men over ‘home’ en ‘Heim’, woorden met een rijkdom aan connotaties, die ik helaas niet terugvind in ‘thuis’. Vluchtelingen en zij die om economische redenen emigreren hebben het pijnlijk verlies van thuis gemeen. Zij scheiden van hun geliefden en hebben gemengde gevoelens over het verlorene en hetgeen verkregen is. Zij staan ambivalent tegenover terugkeren en blijven. Vluchtelingen hebben ook nog vaak aan geweld blootgestaan voorafgaand aan de migratie. Dit is zonder adequate opvang weer een voedingsbodem voor schaamte en geweld in het gezin. Uit alle hoofdstukken van dit boek spreekt het belang van getuigen: de vluchteling moet in veiligheid de geschiedenis van zijn vlucht kunnen vertellen, wil hij zich kunnen verbinden met het gastland en zijn zelfgevoel hervinden. Papadopoulos, verbonden aan de Tavistock Clinic, redigeerde dit boek over therapeutische zorg voor vluchtelingen vanuit psychoanalytisch en systeemtheoretisch perspectief. Zijn centrale stelling is: het verlies van thuis is de basale zorg van de vluchteling, omdat thuis is verbonden met identiteit: weten wie je bent, waar je vandaan komt en vooral waar je heen gaat (‘your last home’). Aan de hand van de Odyssee laat hij zien dat het thuiskomen een regressieve en een progressieve betekenis heeft: het terugvinden van het bekende en het weten van je bestemming. Wanneer Odysseus aankomt in Ithaca, waar hij zo lang van heeft gedroomd, herkent hij zijn land niet en de mensen herkennen hem niet. Thuis zijn kan niet ervaren worden zonder wederzijdse herkenning. De hele tweede helft van de Odyssee verhaalt hoe hij zich weer met zijn hele familie verbindt en zijn positie inneemt. Thuiskomen gaat ook over reïntegreren, opnieuw verbindingen maken met betekenisvolle ande