You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Lawrence bundelt in Experiences in Social Dreaming een aantal teksten rond ‘sociaal dromen’, een fenomeen dat door hemzelf in het leven is geroepen bij een experiment met dromen en creativiteit in 1982 in het Tavistock Institute of Human Relations.
Collega's binnen een ziekenhuis, school of andere organisatie komen wekelijks samen om hun dromen te delen en te bespreken, zonder vooropgestelde doelstelling of verwijzing naar de individuele geschiedenis. Er vormt zich een matrix, een denkverbond en -verband waarin nieuwe associaties opduiken, los van de intrapsychische, narcistische modus van droominterpretatie. De matrix is een transitioneel object, ‘the theatre of the infinite of the unconscious’, een multiversum van elkaar ontmoetende gedachten. Lawrence benadrukt via zijn workshops de communicatieve functie van dromen en ook de interactieve visie.
Eigenlijk gaat het volgens mij niet om iets psychoanalytisch: de droom wordt uitsluitend gebruikt in zijn onpersoonlijke dimensie, als deel van een matrix. Wat vooral bovenkomt zijn de min of meer onbewuste en gemeenschappelijke gedachten van de dromers. Opvallend in de vele voorbeelden vind ik de openheid en de interactiebereidheid van de deelnemers. Dromen vliegen hier buiten bereik van de radar van het gewone paranoïde denken, de gebruikelijke afweermechanismen binnen sociale interacties vallen grotendeels weg. Dromen worden hier zeker positief benaderd en uitdrukkelijk verbonden met creativiteit, intuïtie, zelfkennis.
De klassieke gebreken bij dit soort verzamelwerken zijn hier ampel aanwezig: veel herhalingen en weinig diepgang. Iedere auteur maakt van zijn hoofdstuk liefst een geheel, wat de ‘matrix’, het geheel, zeker niet ten goede komt. Vreemd vind ik dat er geen enkele literatuurverwijzing naar Jung voorkomt, hoewel zijn collectief onbewuste alomtegenwoordig is.
G. Verbruggen is psychoanalytisch psychotherapeu