Psychoanalyse als dichterlijke conversatie: Bespreking van: Thomas Ogden (1999). Reverie and interpretation, sensing something human. Londen:  Karnac Books. ISBN 1-85575-239-5,  286 pagina's, prijs: £ 22,50, en van: Thomas Ogden (2002). Conversations at the frontier of dreaming, Londen:  Karnac Books. ISBN 1-85575-906-3,  255 pagina's, prijs: £ 22,50

Thomas Ogden is een psychoanalyticus die meeslepend over zijn werk en zijn visie op de psychoanalyse kan vertellen. Hij schrijft veel; hier bespreek ik zijn vijfde en zesde boek, waarvan de hoofdstukken al eerder in diverse psychoanalytische tijdschriften zijn verschenen. Reverie and interpretation begint met het hoofdstuk On the art of psychoanalysis. Deze titel geeft goed weer hoe Ogden de psychoanalyse als behandelmethode ziet: het is geen evidence-based stelsel van regels, maar een kunst, zoals literatuur, waarbij analysant en analyticus samen zoeken naar de woorden die de ervaring van de menselijke beleving weergeven. Ogden stelt dat de conversatie, het gesprek, een absolute noodzaak is om te overleven. Hij gebruikt de metafoor ‘conversations at the frontier of dreaming’ om een idee te geven hoe bewuste en onbewuste gevoelens de gedachte en gesproken taal vormen en hoe taal op zijn beurt vorm en uitdrukking geeft aan gevoelens. Ogden besteedt in Conversations veel aandacht aan poëzie als vorm van taal waarin de opgeroepen beelden verschillende betekenissen hebben. Poëzie is ‘the simultaneous compression of language and expansion of meaning’ (p. 206, citaat van Tom Stoppard). De verdichting is een kenmerk van alle droomwerk; in poëzie vindt de lezer zijn eigen beelden, die anders kunnen zijn dan die van de dichter. Hetzelfde geldt mutatis mutandis voor de analysant en zijn verhaal. Voor Ogden is de poging om de emotionele ervaring te verbreden en verdiepen essentieel voor zowel de psychoanalyse als de poëzie. Bij de bespreking van enkele gedichten van Borges, Frost en Heaney raadt Ogden de lezer aan om de versregels eerst hardop te lezen, omdat in de klank van de gesproken taal de woorden meer en andere betekenissen krijgen. Dit geldt niet alleen voor gedichten; ook het spreken in de analyse is vaak verrassend anders dan de gedachte woorden doordat woordkeus en toon de onbewuste, vaag begrepen, gevoelens vangen en weergeven. Deze spontane woorden ontstaan wannee