Redactioneel

‘Slechts’ bijdragen over literatuur, film, schilderkunst, opera en vocale muziek vormen de inhoud van dit nummer. Voorzover ik weet is dat een unicum, en ook in strijd met de doelstelling van de redactie elk nummer zo gevarieerd mogelijk te maken. Maar na het lijvige vorige nummer, waarin filosofische en klinische kost over het vreemde in de psychoanalyse alle ruimte opeiste, en de karige hoeveelheid culturele artikelen in de tiende jaargang, maken we met dit tweede nummer van de elfde jaargang een inhaalslag.

De verhouding tussen psychoanalyse en cultuur is al jaren sterk aan verandering onderhevig. In de klassieke psychoanalyse, waarin aanvankelijk het topografische en later het structurele model centraal stond, werden culturele uitingen gezien als gesublimeerde libidineuze energie. Door kunstzinnige werken te analyseren konden we inzicht verwerven in de psychodynamiek van de kunstenaar en via het beschouwen en ondergaan van kunst zouden we onze eigen seksuele driften doen afvloeien. Kunstzinnig bezig zijn heeft in die optiek een carthartische werking. Ook in de lacaniaanse kunstbeschouwing was en is de sublimering een belangrijk uitgangspunt. In de Amerikaanse egopsychologie verschoof de aandacht naar de adaptieve functie van kunstzinnig bezig zijn. Ernst Kris introduceerde in 1952 het begrip ‘regressie in dienst van het ego’ en veronderstelde dat het ook mogelijk is via kunst seksuele energie te neutraliseren. Overigens kwam dit concept later onder vuur te liggen. De zienswijze dat kunst(beschouwing) een carthartische of een adaptieve functie heeft, opende de weg naar een analyse van de scheppende sublimeringsprocessen. Vooral als een kunstwerk werd verbonden met biografische gegevens van de kunstenaar, was het goed mogelijk allerlei hypothesen op te stellen over de psychodynamiek van de maker. De idee was tevens dat de kunstbeschouwer via identificatie eenzelfde dynamiek kan ervaren van catharsis of van de adaptieve, helende werking van kunst. Ma