You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
De vogel van Leonardo is het vierde deel in de serie Psychoanalyse in tijden van wetenschap die onder redactie staat van Paul Verhaeghe. De naamgeving van de serie zet al tot denken aan: moet psychoanalyse geassocieerd worden met eenzaamheid zoals de onwillekeurig opdoemende titel van Gabriel Marquez suggereert? Of - nog anders - moet de psychoanalyse zich juist verheugen over een toenemende wetenschappelijke belangstelling en haar verzet tegen de empirie opgeven? We mogen het allemaal naar eigen goeddunken invullen, want we leven immers in een vrije wereld. Of de psychoanalyse als antropologische theorie en klinische praktijk blij moet zijn met de huidige belangstelling uit positivistisch empirische hoek, meen ik te moeten betwijfelen.
De titel van het te bespreken boek is mooi en poëtisch, althans het eerste deel. Het doet bijna onmiddellijk denken aan De vogel Phoenix, maar niet Leonardo is - zoals Phoenix - de vogel, het betreft de vogel van Leonardo. Tenzij de vogel een metafoor van het verlangen van Leonardo is; dan zou zelfs de titel De vogel Leonardo toepasselijk zijn. Waarmee we meteen midden in de materie van dit boek zitten: de sublimatie.
De titel verwijst naar een vroege herinnering van Leonardo da Vinci. In Eine Kindheitserinnerung des Leonardo da Vinci (Freud 1910) analyseert Freud een jeugdherinnering van Leonardo da Vinci, door hem als volgt weergegeven: ‘Es scheint, dass es mir schon vorher bestimmt war, mich so gründlich mit dem Geier zu befassen, denn es kommt mir als eine ganz frühe Erinnerung in den Sinn, als ich noch in der Wiege lag, ist ein Geier zu mir herabgekommen, hat mir den Mund mit seinem Schwanz geöffnet und viele Male mit diesen seine Schwanz gegen meinen Lippen gestossen’ (Freud 1910, p. 150).
Nu is om het woordje ‘Geier’ veel te doen geweest. Freud zou een verkeerde vertaling hebben gebruikt van het Italiaanse ‘nibbio’, dat ‘wouw’ en niet ‘gier’ betekent. Later is gebleken dat de verkeerde vertaling volledig op het conto van Freud mo