Theorie en techniek in wording

Zoals een student het meeste kan opsteken van colleges waarin de docent zelf nog bezig is te zoeken, te ontwikkelen en te vragen, zo zijn díé geschriften van Freud wellicht de meest interessante waarin hij de psychoanalyse nog uitvindt. Er is nog geen sprake van technische termen die afgesleten zijn, maar slechts van frisse, beschrijvende woorden. Aangezien de nieuwe uitgave Werken chronologisch geordend is, staan in deel 1 de teksten uit die beginfase waarin Freud de overgang maakt van neurologie naar psychoanalyse. Alleen Studies over hysterie was opgenomen in de Sigmund Freud Nederlandse Editie van Boom; de andere bijdragen in deel 1 zijn nieuw. De belangrijkste daarvan zijn: Hysterie (1888b), nog te noemen bijdragen over hypnose, documenten over het geval ‹Nina R.›, Ontwerp van een psychologie (1950c), en Over dekherinneringen (1899a). Sommige artikelen waren evenmin opgenomen in de Gesammelte Werke, omdat ze pas later boven water kwamen. Ze zijn wel te vinden in de Nachtragsband (1987) bij de Gesammelte Werke.

Dit artikel gaat over die beginperiode, over de eerste tien jaar van Freuds privépraktijk, toen hij nog zoekende was. Freud was in die periode — van ongeveer 1886 tot 1895 — een vrijgevestigde zenuwarts die in zijn praktijk gebruikmaakte van wat beschikbaar was aan ‹geneesmiddelen›, vooral hypnose en elektrotherapie. Geleidelijk aan schoof hij op in de richting van een psychoanalytische praktijk. Freud de psychoanalyticus heeft zich gaandeweg ontwikkeld uit Freud de hypnotiseur onder invloed van wat hij leerde van sommige patiënten, misschien vooral van zijn mislukte behandelingen. In de ietwat mythische beeldvorming van de freudianen is de schepping van de psychoanalyse een revolutionaire creatio ex nihilo. Daardoor raakt uit beeld wat aan de psychoanalyse voorafging en hoe ze ontstaan is. Dit komt tot uiting in Fehlleistungen bij het uitgeven van de Gesammelte Werke: de uitgevers konden het eigen Freudbeeld niet verzoenen met de hypnotiseur en modearts d