Beter worden van waarheid

Het psychoanalytisch behandelarsenaal behelst veel meer dan de typische kuur. Ook psychotherapie kan psychoanalytisch zijn. Maar wat is er dan psychoanalytisch aan een psychoanalytische therapie die nochtans geen psychoanalyse is? Ook in ruimere zin ondergaat het hele psychotherapiebedrijf de psychoanalytische inspiratie. Maar wat is dat psychoanalytische dan? De ‹psychoanalytische ervaring› wordt in deze bijdrage gezocht in het elkaar treffen van waarheidsvinding en psychische verandering.

Vragen ‹wat is er psychoanalytisch aan de psychoanalytische psychotherapie?› klinkt als vragen naar wat er zitterig is aan een stoel of blauwig aan een onbewolkte hemel overdag. Het is een wantrouwige vraag die haar bestaansrecht niettemin put uit het feit dat het onderscheid tussen psychoanalyse en psychoanalytische psychotherapie wel degelijk bestaat.1 Er bestaat een vorm van psychotherapie die als psychoanalytisch wordt getypeerd maar die toch verschilt van de psychoanalyse als behandelvorm. Er is psychoanalyse en er is psychoanalytische psychotherapie. Als de betreffende psychotherapie psychoanalytisch is, waarom haar dan niet gewoon ‹psychoanalyse› noemen? Is psychoanalytische psychotherapie dan minder psychoanalytisch dan psychoanalyse? Of als de psychoanalyse een vorm van behandeling is, waarom haar dan niet gewoon ‹psychoanalytische psychotherapie› noemen? Is psychoanalyse dan geen psychotherapie?

Nu kan men aan de hand van diverse factoren de psychoanalytische therapieën positioneren tegenover de klassieke kuur. In een aantal aspecten onderscheidt een psychoanalytische psychotherapie zich duidelijk van een psychoanalyse. Deze factoren hebben betrekking op het kader (zitten in plaats van liggen, lagere frequentie van de zittingen, kortere duur van de behandeling, de aanwezigheid van meerdere patiënten in groepstherapie, of meerdere therapeuten in klinische therapie) en op de handelwijze van de psychotherapeut (het interveniëren is actiever, themati