De wereld van misdaad en bedrog

Wat heeft de psychoanalyse anno 2006 nog te bieden vanuit de optiek van de forensisch psychiater, die ook praktiserend analyticus is? Het antwoord op deze vraag wordt in hoge mate bepaald door de vraag welke professionele opvattingen we hanteren. Als we ervoor kiezen gedrag te beschrijven in termen van stoornis of ziekte, het bestaan van een relatie tussen delict en dat gedrag vast te stellen door statistische verbanden, en als we behandeling definiëren in termen van gedragsbeïnvloeding en gericht op recidivepreventie dan is het belang van de psychoanalyse niet evident. Als we er echter voor kiezen te willen begrijpen wat delinquente patiënten heeft bewogen tot hun delict, en hoe ze functioneren in relatie met zichzelf en anderen, heeft de psychoanalyse evident een plaats.

De forensische psychiatrie en psychologie spelen zich af op het raakvlak tussen psychische ziekte en stoornis enerzijds en het rechtssysteem anderzijds, in het bijzonder het strafrechtelijk deel van het rechtssysteem en in mindere mate het civielrechtelijke deel.1 De gedragsdeskundigen houden zich bezig met behandeling en met rapportages Pro Justitia.

De relevantie van de psychoanalytische theorie voor behandeling is binnen de forensische psychiatrie de facto beperkt. Ze is met name in de diagnostische en oriënterende fase van de behandeling van belang en wel om beperkingen bloot te leggen van behandelbaarheid. Behandeling kan worden geboden als er sprake is van een relatie tussen stoornis en delict. Die behandeling speelt zich af in de wereld van de tbs-klinieken, en soms in forensisch psychiatrische klinieken en het gevangeniswezen. In de behandelpraktijk hebben analytici vaak wel een belangrijke rol bij supervisie en intervisie.

Het onderzoek Pro Justitia beantwoordt vragen van de rechter over het bestaan van een psychische ziekte of persoonlijkheidsstoornis, en of er een causale relatie is tussen die ziekte of persoonlijkheidsstoornis en het (ernstige) delict. De Pro Ju