De tegenwoordigheid in de behandelrelatie: Verslag van: Tegenwoordigheid van geest — Het nu in de behandelrelatie [Amsterdam, 27 januari 2006]

Het thema van de laatste studiemiddag van het Nederlands Psychoanalytisch Instituut, de tegenwoordigheid in de behandelrelatie, is verrassend. Immers, houdt de psychoanalyse zich niet vooral bezig met het verleden, met het in de herinnering terugbrengen van ‹vergeten› gebeurtenissen? Dat dit een wijdverbreid en hardnekkig misverstand is, werd in vier presentaties onderbouwd.

Zowel het thema als de opzet prikkelde de nieuwsgierigheid, wat ook uit de grote opkomst kon worden opgemaakt. Thijs de Wolf toonde videofragmenten uit de analyse van Tobias (levensecht nagespeeld), en voorzag deze van klinisch commentaar en theoretische inzichten. In de hedendaagse psychoanalyse gaat het niet langer om het terugbrengen in de herinnering van het vergeten verleden, maar om het manifest maken van de verborgen, procedureel vastgelegde structuur van het zogenaamde ‹interne werkmodel›. In de beschreven behandeling ging het niet meer louter om het interpreteren van innerlijke conflicten, maar om het opdoen van een corrigerende emotionele ervaring binnen een nieuwe, affectief geladen gehechtheids-relatie. Tobias' verhaal, en het bespreken ervan in de therapiesessie, riep emoties op. De videobeelden lieten zien dat in het intersubjectieve, emotioneel geladen contact met de analyticus een stroom van verandering op gang kwam. Door middel van doorleefde ervaringen in het contact met de therapeut in het heden van de behandeling, traden verschuivingen op in het interne werkmodel van de patiënt. Psychoanalytische concepten als ‹overdracht› en ‹tegenoverdracht› krijgen niet langer betekenis als pathologische vertekeningen van óf de patiënt óf de analyticus, maar als een impliciete procedurele wijze van doen, waarin én analysant én analyticus betrokken zijn. De psychoanalytische behandeling gaat over de actualiteit van de behandelrelatie, waarbinnen actuele en vroegere ervaringen geïntegreerd worden in minder disfunctionele gedragspatronen.

Deze eerste presentatie lokte bij het publiek onder ande