Transformaties aan de voet van de Akropolis: Verslag van: Negentiende conferentie van de European Psychoanalytical Federation [Athene, 6-9 april 2006]

Zoals ik in vorige jaren reeds schreef — het is nu voor de vijfde keer dat ik aan dit congres deelneem; de vorige vonden plaats in Vilamoura, Helsinki, Sorrento en Praag — is het bijzondere van het EPF-congres dat je gedurende meerdere dagen in kleine groepen van acht tot twintig deelnemers samenwerkt met internationaal gerenommeerde psychoanalytici. Op die manier komt een actief en interactief denkproces tot stand en krijg je als deelnemer het gevoel dat je zelf iets bijdraagt en uit deze ervaring leert. Dit jaar was het congres gewijd aan psychische transformaties in het psychoanalytische proces. Onvermijdelijk werd uitvoerig ingegaan op de visie van Bion op psychische transformaties zoals deze in zijn moeilijke boek Transformations, uit 1965, worden beschreven. Omdat niet elke lezer vertrouwd is met deze concepten zal ik ze kort verduidelijken. Algemeen verwijst het concept ‹transformatie› naar een reeks veranderingen waarbij een groep elementen van het ene stadium overgaat in het volgende. Het geheel van de transformatie, dat wordt voorgesteld met T, omvat het proces van transformatie (= T/α) en het eindproduct van de transformatie (= Tβ). Bion onderscheidt bijvoorbeeld ‹rigid motion›-transformaties en leende dit concept van de projectieve meetkunde. De neurotische overdracht is hiervan een voorbeeld: infantiele object relaties worden gereactiveerd en gereproduceerd in de analytische situatie. Het geprojecteerde beeld is vrijwel identiek aan het oorspronkelijke. De transformatie is vergelijkbaar met de projectie van een dia op een effen oppervlak. ‹Projectieve transformaties› daarentegen, zijn typisch voor de psychose. Er wordt gebruikgemaakt van splitsing en van projectieve identificatie, waardoor een indruk van fragmentatie, versplintering en verstrooiing wordt gewekt. Het is alsof men een foto met behulp van een lichtbron zou projecteren op een schuin of oneffen oppervlak of zomaar in de ruimte. De deformaties zijn zo immens dat men amper de oorspronkelijke e