In de ban van overdrachtsliefde

Een herlezing van Freuds opmerkingen over de overdrachtsliefde uit 1915, volgens hem zijn beste opstel van de reeks technische geschriften, maakt nog steeds indruk. Het onderwerp blijft belangrijk. De laatste vijftien jaar is een aantal belangrijke boeken over dit onderwerp geschreven (Person e. a. 1993; Gabbard & Lester 1995; Mann 2005; Rosiello 2000) en binnenkort wordt nog een belangrijke publicatie verwacht (Schaverien 2007).

De situatie waarin — zoals door Freud beschreven — een vrouwelijke patiënte ondubbelzinnig te kennen geeft dat ze verliefd geworden is op haar analyserende arts, komt vrij dikwijls voor. Volgens Freud kan dit tot situaties leiden waarin de kuur dient te worden opgegeven. Het verliefd worden van een patiënte is niet zomaar toe te schrijven aan de charmes van haar therapeut; het verschijnsel wordt afgedwongen door de analytische situatie en zal zich ook in een volgende therapie bij een andere therapeut herhalen. Freud is duidelijk: de overdrachtsliefde mag niet aangemoedigd worden. De verliefdheid breekt door wanneer aan de patiënte de eis wordt gesteld een pijnlijk en verdrongen deel van haar levensgeschiedenis te erkennen of zich te herinneren. Ze vormt een weerstand in de behandeling en de patiënte verliest haar interesse in de behandeling zelfs in die mate dat er zich een complete transformatie voordoet, zoals wanneer tijdens de schouwburgvoorstelling het brandalarm afgaat en de realiteit komt binnenvallen. In de overdrachtsliefde zit een destructief element vervat: de patiënte wil het gezag van de analyticus breken, hem verlagen tot minnaar, hem op de proef stellen. Freud geeft duidelijke adviezen hoe met overdrachtsliefde om te gaan. Een psychoanalytische behandeling is op waarachtigheid gebaseerd. De kuur dient in abstinentie te worden uitgevoerd: men dient behoefte en verlangen als tot arbeid en verandering aanzettende krachten laten voortbestaan. In plaats van uit te ageren, in de analyse te herhalen, dient de patiënte zich te herinne