Oedipus op de Trobriandeilanden: Vijf misverstanden over de verhouding tussen antropologie en psychoanalyse

Gedurende de hele vorige eeuw was de studie van de interrelaties tussen cultuur, samenleving en individu een centraal thema in de antropologie. Al snel bleken inzichten uit de psychologie onontbeerlijk, met name bij het onderzoek naar verschijnselen als verwantschap, seksualiteit en socialisatie. Tussen de jaren twintig en vijftig van de twintigste eeuw spitste deze belangstelling zich vooral toe op de psychoanalyse van Sigmund Freud. Het was vooral de pionier van het antropologische veldwerk, Bronislaw Malinowski , die hiervoor in eerste instantie verantwoordelijk was.

De in Polen geboren Malinowski had gedurende twee langere periodes ten tijde van de Eerste Wereldoorlog veldwerk gedaan onder de bewoners van de in Melanesië gelegen Trobriandeilanden, waarna hij zich in Engeland vestigde. Een van zijn leermeesters daar wees hem toen op het werk van Freud. Dat was de etnoloog C.G. Seligman, die zelf betrokken was geraakt bij de psychoanalytische behandeling van patiënten met oorlogsneuroses. Op basis van zijn veldwerkaantekeningen schreef Malinowski in de jaren 1920 in razend tempo verschillende boeken en artikelen over de Trobrianders. Als de zelfverklaarde profeet van de veldwerkrevolutie in de antropologie maakte hij daarbij gretig gebruik van Freuds inzichten, in het bijzonder van zijn theorie over het oedipuscomplex. Deze verschafte Malinowski aanvankelijk een aantrekkelijk kader, waarbinnen hij zijn op basis van participerende observatie verzamelde gegevens over familie- en gezinsleven én over seks, incest en huwelijk kon ordenen en begrijpen. Ook andere levensterreinen, zoals magie en mythologie, kregen daarbinnen hun plaats. Volgens Malinowski's leerling, de antropoloog (en ook in de psychologie gepromoveerde) Meyer Fortes was Freuds invloed op Malinowski in die periode bijzonder groot: ‹For Malinowski psycho-analysis was the light by which he was able to make a new synthesis of his ideas and experiences. […] Indeed I would maintain that it was the notion of t