Spraakverwarring: Reactie op: Koning Oedipus van zijn troon gestoten? Bespreking van Philippe Van Haute & Paul Verhaeghe (2006). Voorbij Oedipus? Twee psychoanalytische verhandelingen over het oedipuscomplex, nummer 2007-1, p. 76-77

In zijn bespreking van Voorbij Oedipus? stelt recensent Jos de Kroon mij de volgende vraag: ‹Ik zou de auteur op dit punt willen vragen of hij een cultuur kent waar het tekort geen rol speelt. Bestaat de cultuur niet bij gratie van het tekort› (p. 77)? Uit de context blijkt dat Jos de Kroon deze vraag — waarin overigens twee verschillende dingen worden beweerd: ‹het tekort speelt een rol in de cultuur› en ‹de cultuur bestaat bij de gratie van het tekort› — retorisch bedoelt. Mag ik er toch op wijzen dat er een lange en eerbiedwaardige wijsgerige en psychoanalytische traditie bestaat — van Aristoteles via Spinoza en Nietzsche (en Freud? en Balint?) tot Deleuze en Guatari — die weigert de cultuur en het verlangen zonder meer vanuit het tekort te denken. Blijkbaar is uw recensent hiervan niet op de hoogte. Trouwens, zelfs wanneer elke cultuur bij gratie van het tekort zou bestaan (en is de spraakverwarring tussen kind en volwassene die ik volgens De Kroon tegen Lacan zou inbrengen dan geen versie van het tekort, namelijk een tekort aan afstemming tussen beide?), dan nog is het de vraag of dit tekort alleen in het licht van de Naam-van-de-Vader kan worden begrepen. Zelfs Lacan — op wie De Kroon zich graag beroept — had daar in de laatste fase van zijn denken erg genuanceerde opvattingen over(cf. bijvoorbeeld de bijdrage van Verhaeghe in Voorbij Oedipus?). Ook de verwijzing naar het lacaniaanse adagium ‹het verlangen is het verlangen van de Ander› als antwoord op mijn voorkeur (?!) voor de theorie van de veralgemeende verleiding van Jean Laplanche geeft blijk van een gebrek aan inzicht en kennis. Natuurlijk zijn beide theorieën met elkaar verwant — waar zou ik dat ooit ontkend hebben? — maar de seksuele boodschappen waar Laplanche het over heeft en de quasi-transcendentale orde van het symbolische waar het Lacan om gaat kunnen onmogelijk aan elkaar gelijkgesteld worden. Ook over dit onderscheid bestaat trouwens nogal wat literatuur. Overigens zijn dit niet de enige vergi