Divan-analyse: een empirische benadering

In karikaturen komt de divan vaak als het fetisjobject van de analyticus naar voren. De divan heeft inderdaad iets mysterieus en anachronistisch. Het gebruik ervan plaatst de patiënt in een goddelijke positie tussen aarde en hemel, tussen realiteit en fantasie (Bouchard 1994).

Freud zou gestart zijn met het gebruik van de divan omdat hij op aanraden van Emmy von N. de hypnotische methode verliet en het moeilijk had met het langdurige oogcontact. De belangrijkste reden lijkt echter dat hij de patiënt vrijuit en ongehinderd wilde laten spreken. Er zijn aanwijzingen dat hij dit kopieerde van het automatisch schrijven dat in zijn tijd ingang vond als een methode om de creativiteit bij het schrijven te bevorderen. Het onbewuste psychisch functioneren kon hij met deze methode als studieobject op de voorgrond plaatsen. Dit was geniaal. Het zicht dat Freud op het psychisch functioneren kreeg door het gebruik van deze methode, waar de divan een essentieel deel van uitmaakt, veranderde in elk geval de Weltanschauung. Wanneer alle academische disciplines samengenomen worden, is Freud de meest geciteerde twintigste-eeuwse denker (Doidge 1997).

De methode van de klassieke kuur, waarbij de patiënt in een liggende positie vrij vertelt wat hem invalt (het originele Freier Infall is een betere omschrijving dan de vertaling ervan als free association) stelt veel eisen. Dit is door Greenson (1965) samengevat onder het begrip ‹working alliance›, waarin de patiënt een regressie moet kunnen toelaten en er tegelijk over kunnen reflecteren. Deze manier van werken stelt zo veel eisen dat er verschillende soorten psychoanalytische therapieën ontstonden die minder intensief zijn qua aantal zittingen, waarin de divan niet gebruikt wordt en die vaak meer gefocust zijn.

Aan het gebruik van de divan zijn formele extrinsieke criteria verbonden, zoals bijvoorbeeld een minimum aantal zittingen per week, maar deze extrinsieke