Enkele betekenissen van de bank

Wij hebben resoluut het denkbeeld afgewezen om van de patiënt die hulp zoekt en zich aan ons toevertrouwt, ons eigendom te maken, zijn lot voor hem vorm te geven, hem onze idealen op te dringen en, met de hoogmoed van de Schepper, hem naar ons evenbeeld te vormen waaraan wij dan welbehagen moeten vinden. (Freud 1919, p. 185)

De analysebank als onderwerp van een voordracht of essay brengt onmiddellijk een dilemma met zich mee. Het gaat om een concreet materieel voorwerp in de spreekkamer, een van de ‹tools of the trade› zoals Anna Freud opmerkte, maar tevens om een drager van betekenissen en een symbool voor de hele analytische onderneming. Zoals elke enigszins geïnformeerde leek en cartoonist weet staat de bank voor de psychoanalyse. Is zij wel te isoleren van alles wat er in een analyse gebeurt of kán plaatsvinden?

Het loont de moeite een kleine zwerftocht te maken langs enkele van deze feitelijke en symbolische aspecten van de bank. Daar is in het verleden ook veelvuldig aandacht aan besteed (o.a. Rosenbaum 1967, Stern 1978) en elke analyticus kent die aspecten vanuit een dubbele ervaring: hij of zij heeft er immers jarenlang als analysant zelf óp gelegen en eráchter gezeten als behandelaar. Het is een uniek verschijnsel in een beroep dat je een behandeling zowel verplicht ondergaat als zelf uitvoert. In een voordracht over analyse en heranalyse op een congres zei de spreker: stelt u zich eens voor dat hersenchirurgen eenzelfde route zouden moeten lopen (Meyer 2007).

In een korte persoonlijke stellingname zullen een aantal aspecten van de setting de revue passeren, waarbij ik betoog dat de bank in combinatie met de grondregel niet alleen een essentieel maar ook een constituerend deel van de psychoanalytische situatie is. Daarna ga ik op een paar facetten van de bank in de materiële en de psychische realiteit in, om vervolgens toe te komen aan enkele meer specifieke betekenissen die zij voor analysant en analyticus kan hebben.