You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
De Vlaamse Vereniging voor Psychoanalytische Therapie koos dit jaar voor het thema ‹empathie›. Een moeilijk en controversieel thema, zo dacht ik. Niet vanzelfsprekend passend in een psychoanalytisch kader van abstinentie en neutraliteit. Ik associeerde empathie met het begrip steun; het te veel uiten van empathie of steunende interventies kan toch toedekkend werken? Zoals in de loop der dag zou blijken, kan empathie inderdaad verraderlijk zijn doordat ze therapeut en patiënt doet vastlopen in een fusionele relatie. Empathie kan misleidend zijn voor de therapeut; het herkennen van aspecten van zichzelf in de patiënt schept de illusie dat men zijn patiënt begrijpt. Een illusie, want beiden hanteren een verschillend referentiekader. Moet men niet eerder steeds opnieuw proberen niet-te-begrijpen? Of, zoals Bion benadrukte: ‹No memory, desire, understanding.›
Empathie lijkt echter noodzakelijk te zijn. De inleiding van Marc Hebbrecht liet verstaan dat de Italiaanse analyticus Bolognini een belangrijke auteur is over het fenomeen ‹empathie›. Hij brengt empathie in verband met de innerlijke ruimte van de therapeut, met rêverie en met het analyseren van tegenoverdrachtelijke gevoelens.
Het bevordert het contact met het defensieve ego van de patiënt. Er lijkt een verband te zijn tussen empathie en de timing van interventies. Freud schreef dat een empathische houding een positieve overdracht tot stand doet komen. Een artificiële empathische houding, empathisme genoemd, belemmert daarentegen de vrij vlottende aandacht en is schadelijk voor de neutraliteit. Verschillende sprekers benadrukten dat empathie niet-controleerbaar en vluchtig is.
Anton van Strien onderzocht in Nederland ‹het concept empathie› en schreef zijn bevindingen neer in een boek. Zijn uiteenzetting over het onderzoek werd voorafgegaan door een al te uitgebreid pleidooi voor wetenschappelijke evidentie binnen de psychoanalyse. Het duurde een poos vooraleer hij tot de kern van de zaak kwam. Uit het onderzoek distil