You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
‹… en het narcisme is vrees geworden.›
Het onderwerp van het proefschrift Wrok en begeerte is origineel en boeiend. Dat waarover niet gesproken mag of kan worden maar wat wel aanwezig blijft in de westerse cultuur — hoofdzonden1 — wordt samengebracht met dat waarover de hedendaagse mens als het ware voortdurend spreekt — narcisme — en het intrinsieke verband ertussen wordt doorgelicht. In het eerste deel bakent theoloog Leon Derckx de twee hoofdthema's theoretisch af.
Narcisme wil hij vanuit een niet-pathologische visie verhelderen, vooral aan de hand van het werk van Kernberg en Kohut. De narcistische reactie op het niet kunnen omgaan met tekort, toont zich in de schaamte.2 De westerse mens schaamt zich liever dan zich schuldig te voelen. Dit wordt verduidelijkt door het uitdiepen van het tweede hoofdonderwerp, namelijk hoofdzonde, aan de hand van het werk van Donald Capps.3 Vanuit psychologisch en theologisch onderzoek vraagt deze laatste zich af ‹in hoeverre hoofdzonden kunnen worden beschouwd als oeroude uitdrukkingen van psychologisch onbehagen en (meer in het bijzonder) van narcistisch lijden› (p. 29).
Het tweede deel van het boek wordt gevormd door de uitwerking van eigen onderzoek (methode, meetinstrumenten, databewerking, analyse van correlaties). Het ‹hart van de studie› (p. 104) is de toetsing van Capps' conceptuele model op empirische evidentie.4 Capps stelt dat varianten van zondigheid niet zozeer verklaard worden door indicatoren van welzijn (bv. levenstevredenheid) als wel door (dimensies van) narcisme. Derckx' onderzoek bevestigt deze stelling inderdaad. Zo kunnen de typische ‹zonden van het narcisme› (p. 114), melancholie, hoogmoed, woede en afgunst, bepaald worden.
In het volgende deel wil Derckx vanuit het onderzoek reflecteren over de huidige pastorale omgang met hoofdzonden. Al bij al is er een belangrijke verschuiving merkbaar: waar ‹hoofdzonde› vroeger met schuld werd verbonden (als fout tegenover een morele autoriteit) is deze nu in tijden van se