Creatieve processen en verbeelding in de neuropsychoanalyse: Bespreking van: Lois Oppenheim (2005). A curious intimacy — Art and neuro-psychoanalysis. New York / Londen:  Routledge. ISBN 978 1 58391 806 7,  198 pp., £ 29,95

Zoals Mark Solms opmerkt in zijn voorwoord bij A curious intimacy van de Amerikaanse literatuurwetenschapster Lois Oppenheim, is het altijd een van de sterke punten van de psychoanalyse geweest dat zij uiteenliggende onderwerpen als psychopathologie en kunst in één theorie bij elkaar wist te brengen. Ook na Freud is de psychoanalyse haar interesse in kunstzinnige producten en scheppingsprocessen niet kwijtgeraakt, een belangstellingsgebied dat de neuropsychoanalyse op haar beurt heeft overgenomen. In de neuropsychoanalyse worden de empirische data van neurowetenschappelijk onderzoek gecombineerd met de klinische uitkomsten van de psychodynamische behandeling. Hierbij wordt uitgegaan van de combinatie van twee verschillende perspectieven om nieuwe inzichten op het gebied van de werking van de menselijke geest te vergaren. Dit kan zeker worden uitgebreid naar gebieden als creativiteit en esthetische ervaring, waarbij de nadruk wordt gelegd op symbolisering, mentale representaties, betekenisgeving en de structurele relaties tussen creatief denken en zintuiglijke ervaring.

Uitgaande van de overheersende rol die de wetenschap de afgelopen decennia in ons begrip van de innerlijke wereld heeft gespeeld, stelt Lois Oppenheim de vraag in hoeverre creativiteit hierdoor via een meer positivistische visie wordt benaderd. Na een overzicht van ontwikkelingen op dit gebied, waarbij Oppenheim een dialoog aangaat met het werk van psychoanalyticus Ernst Kris, literatuurwetenschapper Norman Holland, neurobioloog Jaak Pansepp, neurowetenschapper Mark Solms, linguist George Lakoff en anderen, komt zij tot de conclusie dat creativiteit, waarmee de esthetische ervaring van de kunstenaar en van de toeschouwer of lezer wordt bedoeld, een vorm van zelfbevestiging veroorzaakt, die gebaseerd is op de interactie tussen metaforische interne representaties en het lichamelijke zelf. Om dit illustreren onderzoekt zij diverse gebieden van kunst, zoals de literatuur (de psychische grenzen in het werk