Springen over je eigen schaduw?: Bespreking van: Antoine Mooij (2006). De psychische realiteit — psychiatrie als geesteswetenschap (derde herziene editie). Amsterdam:  Boom. ISBN 978 90 8506 195 3,  283 pp., € 25,50

Slechts zelden zult u een dergelijke rijkdom vinden geconcentreerd op tweehonderdveertig bladzijden (plus veertig bladzijden referenties en register). De psychische realiteit is als ‹metaboek› een van de beste die er in de Nederlandstalige vakliteratuur te vinden is en verdient eigenlijk een vertaling in het Engels. Het kan zich meten met de boeken uit de nu reeds klassieke reeks International perspectives in philosophy and psychiatry van Oxford University Press. Zelf is het ook al een klassieker, want De psychische realiteit verscheen voor het eerst in 1988. Deze derde herziene editie verscheen als zesde deel in de reeks Psychiatrie & Filosofie van Gerrit Glas, bij uitgeverij Boom. Daarmee is Mooij meteen de eerste auteur die twee boeken van deze reeks voor zijn rekening neemt: in 2004 verscheen van hem Toerekeningsvatbaarheid — Over handelingsvrijheid.

Het is een metaboek omdat het de grondslagen van de psychiatrie onderzoekt. Wat is een ‹geestesziekte›? Hoe verhouden brein (de fysische realiteit) en geest (de psychische realiteit) zich tot elkaar? Wat zijn de beperkingen en sterktes van een classificerende en metende psychiatrie? Hoe verhouden neurowetenschappen en geesteswetenschappen, hermeneutische en empiristische benadering zich tot elkaar? Mooij bepleit het behoud van de hermeneutiek in de psychiatrie, naast de neurowetenschappen, omdat we alleen zo de beleving, de levensgeschiedenis, de talige context en de betekenisgeving de plaats geven die ze verdienen

De combinatie van diepgang, verscheidenheid en leesbaarheid maakt dit tot een rijk boek. Met de psychiatrie als rode draad put Mooij uit wetenschapsfilosofie, filosofie van de geest (philosophy of mind), geschiedenis, neurowetenschappen, ethiek, psychologie, psychoanalyse en fenomenologie. Telkens slaagt hij erin de complexiteit genuanceerd weer te geven, begrippen helder te omschrijven en redeneringen begrijpelijk op te bouwen en consequent door te denken, ondersteund door verhelderende metaforen en vergel