Ruimte in / voor de groep: Bespreking van: René Kaës (2007). Linking, alliances, and shared space — Groups and the psychoanalyst. Londen:  International Psychoanalytical Association. ISBN 978 1 905888 04 7,  269 pp., € 43,90

In de voorbije veertig jaar heeft René Kaës, die nauw samenwerkte met Didier Anzieu, een indrukwekkend aantal artikelen en boeken gepubliceerd over de groep. Nochtans is Linking, alliances, and shared space geen boek over psychoanalytische groepspsychotherapie. Met Kaës als belangrijkste exponent binnen het werk van Franstalige psychoanalytici over groepen en families, krijgen we hier een stand van zaken van zijn klinische werk en theoretisch denken, dat erg aanleunt bij de intersubjectieve stroming binnen de psychoanalyse. Het boek, dat een distillatie is van decennia theoretisch en klinisch werk, heeft dan ook een hoge concentratie aan oude en nieuwe concepten, en aan herformuleringen die van de lezer een beduidende inspanning vergen. Kaës beoogt het articuleren van de psychische realiteit van de groep, wat meer is dan het louter toepassen van psychoanalytische principes binnen een groepskader. Hij wil begrijpen hoe het psychische leven van het subject wordt opgebouwd door zijn relaties met de gemeenschappelijke en gedeelde psychische ruimte van verschillende subjecten in de links en de matrix van de primaire groep. Kaës situeert zijn werk op de grens tussen subjectieve en intersubjectieve ruimte en ziet de tegenstelling tussen individu en groep als een vals probleem. Net zoals Freuds werk op de grens van het lichamelijke met het psychische bestaande denkkaders deed wankelen, zo ook merkt Kaës dat zijn grenswerk de stabiliteit van bepaalde domeinen van psychoanalytisch denken en klinisch werk ontregelt. De groep stelt de psychoanalytische theorie en praktijk voor een probleem en brengt mede in het werk van Kaës een debat op gang aangaande het domein en de grenzen van de psychoanalytische praktijk. Volgens Kaës zal dit leiden tot een nieuwe en andere manier van psychoanalytisch luisteren. De groep valt niet binnen het perspectief van toegepaste psychoanalyse. Zo kan het model van het psychische apparaat zoals dat werd ontwikkeld vanuit de individuele behandeling ni