Homo explorans

Waar komen de kinderen vandaan? Deze onrustwekkende vraag brengt het infans bij het mysterie van het geslachtsverschil. In al zijn onnozelheid bevat ook het raadsel van de sfinx deze hoofdbrekens over bedgeheimen.

Dit speuren, onderzoeken en willen bedwingen blijft ook na Freuds Drei Abhandlungen een aandachtspunt in de psychoanalyse. Naast zijn Wisstrieb is er Kleins epistemophilic instinct, dat zij verbindt aan sadisme en schuldgevoel. Wie onderzoekt, gaat niet vrijuit. Er zijn geen onnozele kinderen meer. Bij Bion is Knowledge (K) een van de factoren die intrinsiek zijn aan de mogelijke verbanden tussen objecten en voorwaarde voor elke emotionele ervaring. Passion is nodig om K te kunnen realiseren. In het beste geval is onderzoek een passie. Er is Lacans désir de savoir, op zoek naar een genieten dat echter onvermijdelijk botst op het tekort. Doorgezet onderzoek — encore, encore! — kan leren van zijn tekortkomingen. En in de ontwikkeling van het mentaliseren speelt volgens Fonagy de exploratory skill een belangrijke rol. Geen reflectie zonder exploratie. In de psychoanalyse verschijnt de mens in uiteenlopende toonaarden als een homo explorans.

Nu is de psychoanalytische discipline ook zelf een onderzoeksmethode. Zij onderzoekt met name een onbewust weten, een weten waarvan we niét willen weten maar dat niettemin onze bewuste weetdrang aanstuurt. Wat drijft onze niet aflatende gedrevenheid om te willen weten en doorgronden? De psychoanalyse onderzoekt ons onderzoeken. Getuigenissen hiervan vinden hun neerslag in casusbeschrijvingen, waarin één subject gretig onder de loep wordt genomen, in methodologische onderzoeksprojecten, waar niet minder gretig hele populaties worden bekeken, of in vergelijkend onderzoek, waarin verschillende psychoanalytische onderzoeksstijlen op hun beurt al even gretig worden onderzocht. In dit onderzoek van de mens wordt telkens ook het analytisch onderzoeken zelf onderzocht. Er zijn analyses en er zijn meta-analyses, en ga zo maar door. D