Philip Roth en mobiele telefonie

Wat beweegt iemand om tijdens de gehele treinreis van Groningen naar Amersfoort steeds opnieuw een ander nummer uit zijn telefoonlijst in te toetsen en luidkeels te vertellen dat hij een tweedaags bezoek heeft gebracht aan een beurs en nu op weg is naar huis? Afgezien van mogelijke andere verklaringen, lijkt in ieder geval de veronderstelling gerechtvaardigd dat de man in kwestie zich tijdens deze reis geen moment alleen hoefde te voelen.

In Exit ghost filosofeert Philip Roth (, Houghton Mifflin) over de betekenis die mobiel telefoneren zou kunnen hebben voor het vermogen om alleen te zijn. Als zijn hoofdpersoon en alter ego, Nathan Zuckerman, na tien jaar afwezigheid weer in New York loopt, vraagt hij zich af wat er in vredesnaam in de tussentijd gebeurd is. ‹Everywhere I walked, somebody was approaching me talking on a phone and someone was behind me talking on a phone› (p. 64). En: ‹For me it made the streets appear comic and the people ridiculous. And yet it seemed like a real tragedy, too. To eradicate the experience of separation must inevitably have a dramatic effect › (p. 64).

Roth zou gelijk kunnen hebben. De wetenschap dat een ander in principe onmiddellijk beschikbaar is, moet haast wel van betekenis zijn voor de manier waarop wij zijn eventuele onbereikbaarheid verdragen. Onbereikbaarheid zal daardoor minder vanzelfsprekend worden en gemakkelijker leiden tot gevoelens van ongeduld en boosheid. De notie van voortdurende feitelijke beschikbaarheid van de ander heeft wellicht ook invloed op de ontwikkeling van het vermogen om iemand vanbinnen bij ons te houden, als het ware mee te nemen en een innerlijke dialoog met hem te voeren. In dat verband is van belang dat een mobiele telefoon in principe niet de status van transitional object heeft. Hij is geen representatie van de ander, zoals bijvoorbeeld een knuffel dat is. Een knuffel staat voor de ander, maar is die ander niet, en biedt alleen een troostende verbinding in symbolische zin. Bij de mobiele telefoon