Een pionier in de marge: Bespreking van: Jaap Bos & Leendert Groenendijk (2007). The self-marginalization of Wilhelm Stekel — Freudian circles inside and out. New York:  Springer. ISBN 9780 387 32699 3,  222 pp., $79,95

Wilhelm Stekel werd geboren in 1868 in Czernowitz, in de Roemeense provincie Bukovina, in een familie van Duitssprekende handelaars van orthodox joodse signatuur. Hij studeerde geneeskunde te Wenen en vestigde zich daar als huisarts. Zijn eerste artikelen verschenen in medische tijdschriften en kranten in de jaren 1890-1900.

Reeds rond 1905 begon hij een psychoanalytische praktijk, na zijn kennismaking met Freud in 1901 via diens Traumdeutung en een ultrakorte eigen therapie van acht sessies. Rond 1910 was hij een van de belangrijkste psychoanalytische auteurs na Freud, medestichter van de woensdagkring ten huize Freud, hoofdredacteur (met Adler) van het Zentralblatt für Psychoanalyse en een van de eersten om kortdurende psychotherapie in praktijk te brengen. Stekel was steeds in de eerste plaats een clinicus en hij heeft in zijn boeken honderden gevalsstudies beschreven, maar ging daarbij vaak onorthodox, intuïtief en populariserend te werk.

In 1912 verliet hij de Weense Psychoanalytische Vereniging na een conflict met Freud, Tausk en Jung over het Zentralblatt. Toch bleef hij psychoanalytisch werken en schrijven, maar produceerde daarnaast ook muziek, theaterstukken en verhalen. In 1938 vluchtte hij voor de nazi's naar Londen, waar hij twee jaar later zelf zijn leven beëindigde.

Bos en Groenendijk belichten in The self-marginalization of Wilhelm Stekel deze famous outsider vanuit verschillende perspectieven. Stekel benadrukt het doodgewone van masturbatie, in tegenstelling tot Freud, die schrijft over de gevaren ervan en over het verband met neurasthenie. Stekel laat het onderscheid ‹Aktual›- en ‹Psychoneurosen› vallen en stelt dat alle neurosen uit een psychisch conflict voortkomen. Voor hem zijn droomsymbolen een directe toegang tot het onbewuste. Zijn droomanalyses stoppen dan ook wanneer de symbolische betekenis ontrafeld is. Voor Freud daarentegen is de interpretatie van droomsymbolen slechts de eerste stap in een soms lang en pijnlijk proces van zelfwording.

Ook