Bonjour tristesse

De prevalentiepercentages van depressieve stoornissen vertellen ons zonder genade hoe triestig het is gesteld met de (westerse) mensensoort. Depressie kan er prat op gaan de meest normale afwijking te zijn. Zo zegt Winnicott ergens: ‹It's normal to be mildly depressive, except on holidays.›

Een pasgeboren baby kan maar beter huilen dan blij zijn om de openbaring van de wereld. De geruststelling bij de twijfelachtige verschijning van de eerste glimlach (die we er meteen van verdenken eigenlijk een grimas te zijn) kan niet tippen aan de intense opluchting die het oprechte babygekrijs ons bezorgt. De mens is — meer dan post coitum — misschien vooral post partum een triestig beestje. En vinden we niet dat het zo hoort, dat postnatale pijn veruit te verkiezen is boven een naïef glimlachend, laat staan tergend triomfantelijk ter wereld komen? Een mensenkind weet dat met de geboorte de vakantie voorbij is.

Klein vat deze vroegkinderlijke intuïtie in het magistrale concept van de depressieve positie, die samen met de paranoïde-schizoïde positie het tweespan vormt van het psychisch leven. Niet alleen toont onderzoek aan hoe belangrijk objectrelaties zijn in de ontwikkeling van depressies en bijgevolg in de therapeutische behandeling ervan, het is pas met de depressieve positie dat we van objecten in strikte zin kunnen spreken, objecten die met verlorenheid zijn bekleed. Objectrelaties zijn bedroevend. Depressie als psychopathologie dringt zich op naarmate we de groeipijn die de depressieve positie met zich meebrengt, ontlopen. Wie niet depressief kan (of mag) zijn, wordt het pas echt. Sommigen geraken totaal gedesorganiseerd in het mysterieuze interactiespel met de eerste gehechtheidsfiguren. Veilige gehechtheid impliceert voldoende integratie van de verlorenheid van het object.

Voor zover de depressieve positie het enigszins verdragen en misschien zelfs genieten van de werkelijkheid mogelijk maakt, kunnen we haar maar beter verwelkomen. ‹Bonjour tristesse, puissance de l'amour