Gedesorganiseerde gehechtheid: Van babyonderzoek tot behandeling

De mentalisatie bevorderende therapie (MBT) is niet de enige die haar inspiratie ontleent aan bevindingen uit babyonderzoek. Twee andere theorieën over psychoanalyse als behandelvorm doen dit eveneens. Zij leiden echter tot een andere aanpak en andere accenten, die bij andere doelgroepen beter aansluiten dan de MBT. Het gaat hierbij om het werk van de Boston Change Process Study Group en het werk van Beatrice Beebe en Frank Lachman (2002). Die andere doelgroepen zijn volwassen patiënten met een gedesorganiseerde gehechtheid, die (vermoedelijk) al in de kinderjaren aanwezig was.

In dit artikel wil ik hun beider bijdrage belichten en beschrijven hoe hun opvattingen en werkwijze de psychoanalytische behandeling van ‹moeilijke› — want vroeg ernstig affectief tekort gekomen of beschadigde — patiënten kunnen verrijken.

De term ‹gedesorganiseerd› is voor het eerst genoemd door Mary Main, die bij het nakijken van haar video's van baby's in het Bay Area-onderzoek een kleine groep vond die vreemd gedrag vertoonde. Ze liepen bijvoorbeeld na een scheiding wel op de moeder af, maar lieten zich weer op de grond zakken en draaiden zich om. Ze bleven zitten en wiegden heen en weer alsof ze in trance waren. Ze vertoonden onderwaterbewegingen, leken gedesoriënteerd en verlamd tussen de behoefte tot toenadering en vermijding. Kortom: het leek of ze gevangen waren in een soort bevroren beweging. Erik Hesse en Mary Main (1999) vermoedden dat dit gedrag, dat zij aanduidden als uitingen van ‹gedesorganiseerde gehechtheid›, voor zou komen bij kinderen wier ouders tegelijkertijd bron waren van veiligheid én van angst. Zij stelden namelijk vast dat de ouders van deze kinderen in de interviews over hun eigen geschiedenis — veel meer dan verwacht — tekenen vertoonden van het niet verwerkt hebben van verliezen, seksueel misbruik of fysieke mishandeling. Empirisch onderzoek heeft hun gelijk gegeven. Ouders die zelf onverwerkt verlies of onverwerk