Het Ik is een ding dat spreekt: Bespreking van: Lorenzo Chiesa (2007). Subjectivity and Otherness — A philosophical reading of Lacan. Cambridge MA:  The MIT Press. ISBN 978 0 262 53294 9,  235 pp., £ 12, 95

Subjectivity and Otherness gaat over het meest controversiële en lastige deel uit het werk van Lacan: de plaats en de status van het subject. In de loop van zijn ontwikkeling heeft Lacan zijn opvattingen over het subject bij herhaling gewijzigd, maar zo dat de ‹oude› opvattingen werden geïntegreerd in de nieuwe. Wij kennen inmiddels allemaal het subject van het Imaginaire uit het ‹spiegelstadium› en het subject van het Symbolische met de ‹Naam-van-de-Vader› en ‹het onbewuste is gestructureerd als een taal›, maar het subject van het Reële is minder bekend en ook het moeilijkst te begrijpen, zeker in samenhang met de twee eerdere posities, die van het Imaginaire en het Symbolische. Juist op dit subject van het Reële legt Chiesa in zijn boek de nadruk. Boek VII van het Séminaire (Lacans college in de jaren 1959-1960) handelt over de ethiek van de psychoanalyse en kan worden beschouwd als een scharnierpunt in het denken van Lacan. Het onbewuste wordt niet alleen naar voren gebracht als een aspect van de verdrongen betekenaars, maar evengoed als iets dat is verbonden met het Ding, dat zich juist ophoudt buiten het bereik van de betekenaars. Hetzelfde geldt voor het Imaginaire: het wezen van het Imaginaire is afhankelijk van een reëel element dat niet kan worden gespiegeld. En ten aanzien van het Symbolische geldt dat het woord een gat slaat in het Ding. Voor het opvullen van die (tweevoudige) leegte heeft Lacan de term ‹object kleine a› uitgevonden. Het ‹object kleine a› bevindt zich op de grens van het Imaginaire en het Reële, maar kent ook symbolische aspecten (Lacan 1992).

Lacan beschouwt het verlangen dat door die leegte wordt gegenereerd als de essentie van de mens. De drift, als biologisch verschijnsel, is bij ontlading slechts gedeeltelijk in staat het verlangen te bevredigen. Het derde hoofdstuk behandelt het oedipuscomplex als een metafoor van het symbolisatieproces. Dit is geen gemakkelijke tekst, omdat verlangen, de symbolische wet en het Reële in hun onderling