Carp en Freud: Een hoofdstuk uit de geschiedenis van de psychoanalyse in Nederland

De naam Eugène Carp (1895-1983) roept bij de meeste werkers in het veld van de psychiatrie en psychotherapie geen herkenning op. Toch was hij naast Rümke een van de prominente psychiaters van de eerste helft van de twintigste eeuw in Nederland. Hij publiceerde een zeer omvangrijk oeuvre, waaronder een leerboek psychiatrie. Hij kan mijn inziens als een promotor van de psychotherapie in de jaren vijftig van de vorige eeuw worden beschouwd omdat hij een klimaat schiep waarin allerlei vormen van psychotherapie onderzocht werden. Hij introduceerde het begrip ‹sociotherapie› en gaf dat gestalte in zijn kliniek, en stond zo aan het begin van de klinische psychotherapie in Nederland (Wilschut 2009). In de geschiedschrijving van de psychoanalyse in Nederland is hij echter negatief afgeschilderd. Door zijn benoeming als hoogleraar in de psychiatrie in Leiden als opvolger van Jelgersma zou de psychoanalyse haar plaats in de universitaire psychiatrie zijn kwijtgeraakt.

In dit artikel wil ik deze beeldvorming nuanceren en betogen dat Carp veel heeft gedaan om het gedachtegoed van Freud onder de aandacht te brengen van (aanstaande) psychiaters. Daarbij ga ik voorbij aan zijn werk op tal van andere terreinen (Wilschut 2009). Na een schets van de vroege geschiedenis van de psychoanalyse in Nederland, zal ik de feiten rond de benoeming van Carp en de visie van Brinkgreve daarop weergeven (Brinkgreve 1984). Daarna wordt ingegaan op het denken van Jelgersma. Vervolgens ga ik na hoe Carp de psychoanalyse van Freud heeft gerecipieerd. In de jaren zestig leek de psychoanalyse wel vaste voet aan de grond te krijgen in de academische psychiatrie in Nederland om vervolgens, met andere psychotherapeutische richtingen, op achterstand te komen met de opkomst van de biologische psychiatrie.

Tot slot probeer ik tot een andere visie te komen op de plaats van Carp in de lotgevallen van de psychoanalyse binnen de academische psychiatrie.