Obama, Odysseus en alfa-aap Nikkie: leiderschap binnen de grenzen van de moraliteit: Verslag van: Leiderschap en psychoanalyse [Utrecht, 20 juni 2009]

Niet alleen de financiële en economische crisis, maar ook de schaalvergroting en reorganisaties binnen de geestelijke gezondheidszorg dwingen tot bezinning over de vraag wat goed leiderschap inhoudt, zo motiveerde de symposiumcommissie het thema van het jaarlijkse PSU-symposium. Toch trok dit onderwerp geen menigte; de affiniteit ermee is bij de gemiddelde psychotherapeut en psychoanalyticus blijkbaar gering. Zij die het symposium wel bezochten, konden ervaren hoeveel het kan opleveren om eens bij de buren in de tuin te kijken. Vanuit heel verschillende ervaringswerelden belichtten de sprekers een groot aantal aspecten van leiderschap, waarbij zij elkaar steeds aanvulden, zodat een rijkgeschakeerd beeld van dit fenomeen kon ontstaan.

Thijs de Wolf verwees al in de titel van zijn betoog, There is no such thing as a Leader, naar Winnicott, en stelde dat ook leider en organisatie elkaar creëren en elkaars onbewuste regressieve wensen bevredigen. De Wolfs verhaal draaide vervolgens vooral om de regressieve tendenties, zowel in de organisatie als in het leiderschap, die het gevolg kunnen zijn van veranderingsprocessen. Hij schetste de goede leider als iemand die deze kan containen, die kan blijven onderscheiden tussen de eigen persoon en de rol die hij vervult, en die niet perfect is, maar ook frustreert, en hiermee ontwikkeling naar autonomie en zelfsturing faciliteert. Jos van Mosel had zich voor zijn verhaal laten inspireren door een voorstelling van Toneelgroep De Appel, gebaseerd op Homerus' Odyssee, en wist ons op zijn beurt mee te nemen in de wereld van de goden en helden van het oude Griekenland. Uitgaande van de vraag of Odysseus getypeerd zou kunnen worden als representant van een bepaalde leiderschapsstijl, beschreef hij aan de hand van Odysseus' avonturen zijn ontwikkeling tot een leider die, meer gebruikmakend van slimheid dan kracht, en via het doorstaan van beproevingen, zijn uiteindelijke doel bereikt. Hierbij vormen de gebeurtenissen in de Hades het drama