Zwanger van het woord

In het wetenschapskatern van de NRC van 30 mei 2009 haalt Berthold van Maris in de rubriek ‹Kort nieuws› Francesco Foroni (Vrije Universiteit) en Gün Semin (Universiteit Utrecht) aan in een artikel uit Psychological Science, waarin zij schrijven dat de spieren die het gezicht doen glimlachen, een belangrijke rol spelen bij het interpreteren van het woord ‹glimlachen›. Dat je zelf een beetje gaat glimlachen als je iemand dat ziet doen was bekend. Het blijkt nu dat het zien van woorden als ‹glimlachen›, ‹lachen› en ‹fronsen›, en zelfs het woord ‹grappig›, een activatie van de gezichtsspieren teweegbrengt die met behulp van elektroden te meten is. Dan stellen de onderzoekers de vraag: is de reactie van de gezichtsspieren een neveneffect van het interpreteren van het woord, of maakt het deel uit van het interpretatieproces zelf? Dat laatste bleek het geval. Men meende dat te mogen afleiden uit hetzelfde experiment maar dan met de woorden subliminaal gepresenteerd: de proefpersoon was zich er niet van bewust dat hij het woord zag maar de hersenen bleken het woord toch — dus onbewust — te verwerken. Het zou er volgens de onderzoekers op wijzen dat sommige woorden spieren activeren en dat die spierbeweging vervolgens weer van invloed is op de interpretatie en daarmee op de betekenis van het woord.

Woorden die spieren activeren, meten met behulp van elektroden, en spieren die helpen bij het interpreteren van een woord: dat klinkt naar zuivere wetenschap. Hoe complex kunnen woorden, mededelingen zijn, en hoe complex hersenvelden en spiergroepen die daar weer op reageren? Hoe complex is onze subliminale perceptie? Wat kunnen we meten, waarnemen of aanvoelen?

Ze is anderhalfjaar oud, staat al stevig op haar benen met haar rug tegen de knieën van haar moeder aan. Moeder vertelt dat ze sinds kort weer zwanger is — wel gepland, we hebben het haar nog niet verteld, pas als ik wat verder ben — met een blik op de peuter die geïnteresseerd luistert en daarbij naar de therapeut kijkt. Z