Psychoanalyse en alcoholisme: Reflecties vanuit het werk van Monjauze

Sporadisch verschijnen in het Tijdschrift voor Psychoanalyse bijdragen over de psychoanalytische behandeling van verslaving (Ceysens 2008; Vandermeeren 2004; Hebbrecht 2001). In het behandelprogramma voor verslaving van het Psychiatrisch Ziekenhuis Sancta Maria te Sint-Truiden vormt het psychoanalytische denkmodel een belangrijke bron van inspiratie. De keuze voor dit kader in het werken met alcoholisten is nogal zeldzaam. In het recente Nederlandstalige Handboek verslaving (Franken & Van den Brink 2009) wordt de psychoanalytische invalshoek niet vermeld, hoewel dit in belangrijke Amerikaanse handboeken (Lowinson e. a. 2005) nog wel het geval is. Wel wordt erkend dat de psychoanalyse een inbreng heeft in de ontwikkeling van het denken over middelengebruik (Lemmens & Knibbe 2009, p. 89-90).

Eerst iets over de setting. Onze afdeling maakt deel uit van een psychiatrisch ziekenhuis en biedt een steunende omgeving waar dertig patiënten integratief worden behandeld, vooral alcoholisten. De patiënten vertonen naast hun verslavingsproblematiek vaak persoonlijkheidsstoornissen, dikwijls narcistische en minder vaak borderline (Hebbrecht 2001). De vraag kan gesteld worden waarom we kiezen voor een psychoanalytische behandeling. Dit roept verwondering op bij collega's die de psychoanalytische methode gelijkstellen met het exploratieve werk. Maar psychoanalytisch werken is breder dan dat. We opteren voor een steungevende psychoanalytische benadering. Deze richt zich juist naar patiënten met psychiatrische aandoeningen bij wie fundamentele persoon-lijkheidsverandering als niet haalbaar wordt gezien (Werman 1984, Rockland 1989, Hebbrecht 1995). Hoe steun begrepen wordt, is al aan bod gekomen in een eerdere bijdrage in dit tijdschrift (Hebbrecht 2005).

Een psychoanalytische benadering die geen oog heeft voor de complexe veroorzaking van alcoholverslaving is volgens mij uit den boze. Men moet ervoor oppassen niet in de valkuil te trappen alcoholmisbruik louter op te vatten als het gev