Over( )jarige psychoanalytici

Omdat de jaren nu ook voor mij met steeds meer haast voorbijvliegen, begint het me passender voor te komen eenjarige, in plaats van ‹Veel geluk!› of Gefeliciteerd met je nieuwe levensjaar!›, eerder ‹Veel sterkte!› toe te wensen of ‹Goede moed bij het afscheid van weer een jaar dat onherroepelijk voorbij is!›

Dat psychoanalytici menen dat aan de basis van veel diepe stoornissen bij hun patiënten een onvermogen ligt om de tijdsdimensie adequaat te beleven en te integreren, sluit niet uit dat ze zichzelf heimelijk, tegen beter weten in, toch een beetje onsterfelijk wanen. Zo lijkt de tijd te zijn blijven stilstaan bij ‹psychic retraits› (Steiner), bij pathologisch narcisme, manische afweer, bij ernstige fixatie of regressie, en bij borderlinepatiënten die extreem toevlucht zoeken tot uitageren in plaats van tot wachten en dromen. Gaat het bij analytisch werk inderdaad niet vaak om het ontdooien van de bevroren tijd? Laat de analyticus zijn analysant niet terugkeren in de tijd om voort te kunnen gaan, om telkens opnieuw zijn eigen unieke plaats in en tussen de generaties uit te vinden?

Ook de analyticus ontsnapt nooit helemaal aan dezelfde neiging als zijn analysanten om te vluchten naar fantasieheuvels waar de tijd is blijven stilstaan, liever dan zich te confronteren met ‹la douleur d'exister› (Lacan), met het verdriet om het verlies van wie hij was en hoe de dingen waren. Net zo worstelt Erwin Mortier in Godenslaap (2008) met de tijd die hem steeds weer ontglipt, met het verlangen met eigen ogen te willen zien hoe de dingen zullen achterblijven zonder hem, met het afscheid nemen van de — ook gelukzalige — momenten van zijn leven: ‹Kon ik maar dat ene ogenblik binnen gaan en er blijvend in opgaan […] Als er een eeuwigheid moet bestaan, goede God, geef me dan deze.› Op het laatste IPA-congres (Chicago 2009) getuigde Danielle Quinodoz dat het bij ouder worden allicht gaat om het leren horen van de ‹blue notes›, om het vangen