You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
De dag waarop de Nederlandse Vereniging voor Psychoanalytische Psychotherapie haar studiedag had georganiseerd was gehuld in druilerigheid, waardoor het herfstige Amsterdam onttrokken werd aan ons zicht en we al in de buurt van onze bestemming liepen zonder het ons bewust te zijn. In het duister, daar waar het heldere daglicht ontbreekt, grijpen onze dromen soms ook vooruit op wat we nog niet weten, of in elk geval niet denken te weten, the ‹unthought known›. Zo kunnen dromen van patiënten vroeg in de therapie soms vooruitlopen op thema's of conflicten die pas veel later in het therapieproces bewust beleefd worden. Hoe dit te begrijpen? Om welk soort onbewust proces gaat het dan? Bij aankomst in de Rode Hoed werden we door een dia van Pandora met haar kistje alvast gewaarschuwd niet al te nieuwsgierig te zijn. Na het welkom door dagvoorzitster Linda Dil probeerden de sprekers op coherente wijze het onbewuste te begrijpen vanuit verschillende psychoanalytische perspectieven, maar raakten in verwarring als ze speels door discussieleidster Mariëlle Hendriksen werden bevraagd. Gaat het hier om het ‹dynamisch onbewuste›, het ‹primaire onbewuste›, het ‹beschrijvend onbewuste›, om het ‹niet-bewuste›, om het ‹persoonlijk onbewuste› of om het ‹onpersoonlijk onbewuste›, om de ‹past unconscious› of om de ‹present unconscious›? Is het onbewuste iets in de persoon, of iets van de relatie?
Het is natuurlijk niet gek dat er chaos en rumoer ontstaat als gepoogd wordt te denken over het onbewuste. Dit werd wel heel aanschouwelijk verbeeld door filmregisseur Frans Weisz, die op hoog associatief niveau het publiek in de zelfverkozen rol van ‹nar› vermaakte en mogelijk ook irriteerde met alles wat hem te binnen schoot bij het onbewuste. Immers, zo stelde hij: ‹Het onbewuste begint waar het denken ophoudt.› Weisz zelf raakte met onaffe zinnen allerlei interessante kwesties vederlicht aan, zoals hoe het onbewuste werkt in creativiteit, films en acteurs. Anekdotes over onbewuste handelinge