Wat ik van Freud en Lacan geleerd heb - met de hulp van analysanten: Zes stellingen over psychoanalyse en psychotherapie

Bij wijze van inleiding wil ik iets benadrukken dat vanzelfsprekend is en dus vergeten wordt. Ik heb ongeveer alles wat ik geleerd heb op de universiteit en binnen mijn psychoanalytische opleiding moeten vergeten om vervolgens de belangrijke dingen opnieuw en anders te leren van en via de mensen die als patiënten of analysanten bestempeld worden. De drie processen (het aanleren, het vergeten, het opnieuw en anders leren) vormen overigens een noodzakelijk geheel, waarbij het laatste pas mogelijk wordt door wat eraan voorafgaat.

Als resultaat daarvan is Lacans ‹Gardez-vous de comprendre› mijn leidraad geworden, iets wat sommigen een ironische glimlach zal ontlokken. Als leidraad staat dit natuurlijk in schril contrast zowel tot mijn lacaniaanse identiteit als tot mijn hoogleraar-positie. Lacanianen zijn notoir vanwege hun hoog abstracte theorieën die nogal eens hun zicht op de analysant willen belemmeren. En de universiteit, als sedes sapientiae, dicteert toch de kennis? Bovendien is de wijsheid (‹sapientia›) van weleer vervangen door evidence-based en economisch toepasbare vaardigheden (‹competences›), hapklare kennis met voorspelbare resultaten. Samen met heel wat collega's reageer ik op een dergelijke valse voorstelling, waarin enkel het woordje ‹economisch› klopt (Lorenz 2008).

Binnen het ruimere gebied van de psychosociale gezondheidszorg zijn zowel het aspect ‹evidence-based› als ‹toepasbare vaardigheden› en ‹voorspelbare resultaten› slechts op papier van toepassing.

Ondertussen domineert het neoliberale economische vertoog ongeveer alles, met als resultaat dat wij vandaag geconfronteerd worden met een heel nieuwe invulling van ons werkveld. Psychotherapie, zoals in toenemende mate gedicteerd door de betalende derde (overheid en/of verzekeringsinstellingen), is een evidence-based praktijk die via een duidelijk handelings- en stappenplan uitgevoerd wordt binnen afgebakende tijdslimieten en met een concreet doel. Dat laatste is nagenoeg steeds een gedragsverandering