Het lot van de psychoanalyse: blijven spreken (ook al zou ze liever zwijgen): In het kielzog van Paul Verhaeghe

Paul Verhaeghe beoefent de kunst de psychoanalyse te laten debatteren, niet alleen met de gangbare psychotherapieën, maar ook met de de maatschappelijke visie op wat ziekte is of gezondheid. Hij doet dit met een stijl die we van hem kennen: provocerende stellingen waarmee hij bij een toehoorster als ik een zachte glimlach tevoorschijn tovert. Ik zou hem onrecht aandoen indien ik zou zeggen dat hij dit meesterlijk doet: de positie van de meester is namelijk een kernpunt in de hele discussie en moet dat ook kunnen blijven. Veeleer durft hij de kaarten te schudden, legt ze open, goochelt ermee totdat hij, in zijn zesde en laatste stelling, zoals in een kaartspel, de dame en de Heer/Koning van plaats wisselt en het spel opnieuw gespeeld mag worden.

De strekking van zulk een betoog is zo waardevol dat ik een dwaas zou zijn indien ik zou reageren op zijn betoog. Nog minder heb ik zin om hem tegen te spreken. Ik verkies me achter hem te scharen waarbij ik er soms wel wat naast zal zitten en soms een eigen weg en bezieling zal volgen.

Waarachter wil ik me scharen? Achter de noodzaak om te blijven expliciteren waarin het verschil ligt tussen psychoanalyse en psychotherapie. En om twee zwaarwichtige redenen: de eerste is maatschappelijk. Het debat is actueel. Degenen die de psychoanalyse niet kennen, kunnen bijna alleen maar kritiek hebben in deze periode van maatschappelijke efficiëntie: psychoanalyse is duur, niet gefocust, brengt geen ode aan de cultus van de meester. Haar weten en werking leiden niet tot meer zelfcontrole, ‹genezen› niet zoals Paul Verhaeghe zegt, ook al zit er een psychotherapeutisch effect mee in haar plooien gewikkeld. De psychotherapie strictu sensu gaat daarentegen direct op haar doel af.

Het tweede motief ligt binnen de psychoanalyse zelf. Ze vraagt, eist, dwingt om steeds opnieuw geëxpliciteerd te worden: wat is ze nu eigenlijk, hoe en waar duikt ze op, welke sporen laat ze achter? Ik betrap me erop dat ik haar steeds opnieuw moet ontdekken. Ik vergee