Verontwaardiging

Comfortabel gezeten in het Franse voorjaarszonnetje las ik een verontrustend boekje: Indignez-vous! (Wees verontwaardigd!) (Indigène éditions; Nederlandse vertaling Neem het niet, Van Gennep). Het drie euro kostende boekje is sinds oktober 2010 meer dan een miljoen keer over de Franse toonbank gegaan. Een kleine Franse uitgeverij geeft pamfletten uit onder de titel ‹Zij die tegen de wind in lopen›. Alsof dit nog niet duidelijk genoeg is, voegt de uitgever op de achterflap toe: ‹Een verzameling militante teksten ten behoeve van een revolutie van het geweten.› Slechts dertien pagina's telt het pamflet van de drieënnegentigjarige Stéphane Hessel, een van oorsprong joods-Duitse, genaturaliseerde Fransman. Hessel was actief in het Franse verzet, werd gemarteld in concentratiekampen en stond in 1948 aan de basis van de Universele verklaring van de rechten van de mens. Een man met recht van spreken, lijkt me. Hessel is verontwaardigd, kwaad, en roept jongeren op niet de mensenrechten te verkwanselen, waar hij in de Tweede Wereldoorlog voor heeft gevochten en die zijn geformuleerd in de Universele verklaring van de rechten van de mens. ‹‹Wees verontwaardigd› en laat u horen›, bijt hij de jongeren toe die hij onverschilligheid verwijt. Zelf neemt hij stelling in het Palestijns-Israëlische conflict, maar dat is niet de essentie van zijn boodschap: kies je eigen onderwerp, maar blijf niet afzijdig.

Onder het genot van een glas wijn gingen mijn gedachten naar mijn eerste psychoanalytische congres, met in het programma ‹Psychoanalytici tegen kernenergie›. Ik ging niet naar die bijeenkomst, maar was wel aangenaam verbaasd zo'n maatschappelijk geëngageerd onderwerp aan te treffen. Bij het recente EPF-congres in Kopenhagen was het hoogste gehalte aan maatschappelijke verontwaardiging waarschijnlijk te vinden in een lezing over omgaan met de beleving van een extern gegeven als klimaatverandering. Psychoanalytici halen graag aan hoe revolutionair de ideeën van de vroege psychoanalytic