Elvis van de psychoanalyse: Bespreking van: Slavoj Žižek (2006). The parallax view. Cambridge/Londen:  MIT Press. ISBN 978 0 2622 4051 2,  433 pp., $ 26,95

Slavoj Žižek is een lacaniaans-hegeliaanse (cultuur)filosoof die zijn tijd verdeelt tussen Slovenië en de States. Zijn filosofie is dialectisch, en als psychoanalyticus heeft hij drie stokpaardjes. Ten eerste noemt hij de doodsdrift de ‹grote obsessie› van zijn gehele werk. Het is een radicaal disfunctioneel element dat voorbij het lustprincipe ligt en dit subverteert. Ten tweede is het subject niet het voortalige reservoir van affecten en driften maar een fundamenteel ongrijpbare logische en ethische veronderstelling. In navolging van Lacan ten slotte beschouwt hij het ‹object kleine a› als hét (gebrek aan) object van de psychoanalyse. Het is het Ding op de drempel van symbolisering en als dusdanig object-oorzaak van verlangen. Het object is dat waarnaar we verlangen en object kleine a is dat (surplus in het object) waardoor we verlangen.

Žižek geeft wereldwijd en vooral binnen de menswetenschappen zeer gewaardeerde lezingen. Ze worden gekenmerkt door een hyperkinetische stijl en gedachtegang. Tientallen clips op YouTube leveren hiervan treffend bewijs. Hij behoort samen met Nietzsche, Marx of Freud tot de denkers van de argwaan. Hij wordt nu eens een wilde dwarsdenker genoemd dan weer de Elvis van de culturele studies. Zeker heeft hij met tientallen boeken de lacaniaanse psychoanalyse stevig op de culturele kaart geplaatst. Hij grasduint daarbij rijkelijk in de populaire cultuur en doet dit op uiterst erudiete wijze. Films genieten daarbij vanwege hun impliciete ideologie vaak zijn voorkeur als studieobject.

The parallax view beschouwt hij zelf als zijn magnum opus. Het levert een systematische uiteenzetting van het conceptuele referentiekader dat aan zijn denken ten grondslag ligt. Dit exposé wordt zoals steeds doorspekt met verwijzingen naar literatuur, film en muziek en verlucht met allerlei pittige anekdotes en pikante grappen. In zekere zin borduurt Žižek verder op het schuins beziend uit eerdere boeken. Slechts middels een door het verlangen vervormde blik van