In de diepe krochten van de ziel …: Bespreking van: Jane Van Buren & Shelley Alhnati (red.) (2010). Primitive mental states — A psychoanalytic exploration of the origins of meaning. Hove:  Routledge. ISBN 978 0 415 46893 7, pp.  218, £ 23,95

Primitive mental states biedt een interessante reis, hoofdzakelijk op Californische leest geschoeid, naar de diepere lagen van het psychische leven. Het is een ontegensprekelijk postbioniaans werk, trouwens opgedragen aan James Grotstein, de onbetwiste hoofdfiguur als het op een vertalend bewerken van de ‹late Bion› neerkomt. Zoals de redacteurs het in de inleiding stellen: er is in de keuze van de bijdragen een vastbesloten belangstelling voor het ongeborene,

het amper geborene en datgene wat onvoldoende belichaamd werd en nooit gementaliseerd. Met andere woorden, de capaciteit om in het eigen lichaam te leven, om intieme ervaringen vooreerst te erkennen als authentiek en persoonlijk, om er ten slotte een eigen psychische betekenis aan te verlenen, is niet vanzelfsprekend. De traditionele analytische benadering schiet dan tekort, want symbolen in verbeelding en taalgebruik zijn niet in staat om dit duistere terrein te bewegwijzeren.

De meer recente vlucht van het wetenschappelijk babyonderzoek heeft geleid tot een beter begrip van de actieve capaciteit van de baby om zin te geven aan de gebeurtenissen rondom hem. Deze complexe protopsychische wereld is de bakermat voor de latere emotionele verbondenheid in menselijke relaties: met de anderen, met zichzelf, met het eigen lichaam.

Geen wonder dat het ‹infantiele trauma› een centrale plaats inneemt in het werk. Grotsteins openingsartikel vertrekt vanuit dit gegeven, om de negatieve therapeutische reactie in de analytische kuur te bespreken vanuit een nieuw paradigma: de analysant en de weerstandige anti-analysant. Hij herdoopt het universele Kaïn-en- Abel-tweelingschap als de splijting tussen de getraumatiseerde en de niet-getraumatiseerde persoonlijkheid, en de negatieve therapeutische reactie als de uiting van het conflict tussen deze beide binnen de persoon levende instanties. Het hoofdstuk is opnieuw een magistraal stuk metapsychologie, met sprekende klinische vignetten, die de krachtige effecten van een pathologi