Gorkihuis of oude school?: Verslag van: Uitwisseling met Russische kandidaten [Moskou, oktober 2011]

Hoe vanuit de vriendschap tussen twee mensen vele manieren van uitwisselen tussen velen kunnen ontstaan, hebben we meegemaakt in de uitwisselingen met Russische kandidaten. In april van dit jaar is een groep Russische kandidaten op bezoek geweest in Amsterdam en in oktober hebben we een tegenbezoek gebracht aan Moskou. Het geplande tegenbezoek maakte me enthousiast, nieuwsgierig, maar ik bemerkte toch ook enige behoedzaamheid. Is wat zij doen en leren hetzelfde? Is het wel mogelijk om psychoanalyse een plek geven in een samenleving waarin repressie en vervolging zo'n grote rol hebben gespeeld? Moskou is een mix van oud en nieuw, van oost en west. Imponerende Stalinistische gebouwen die je het gevoel geven minuscuul te zijn, afgewisseld met imposante neoclassicistische gebouwen en hier en daar een vervallen Jugendstiljuweeltje. Bij toeval stuitte ik op het Gorkihuis. Een verwaarloosde doch prachtige oude villa. Hier nodigde de omstreden schrijver Gorki begin jaren dertig intellectuelen en kunstenaars uit om te discussiëren over politiek. Even waande ik me in Wenen, waar in diezelfde tijd ook zo'n werklustige man woonde. Het bleek tot mijn verrassing in de jaren twintig het huis van de kinderanalytische vereniging te zijn geweest. Mij was verteld dat de psychoanalyse nog maar kort in Rusland was, geholpen door vele collega's, in het kader van het Han Groen-Prakken Psychoanalytic Institute for Eastern Europe. Maar er was dus al veel eerder Russische psychoanalyse!

Toen ik het Goelagmuseum inliep (onbekend bij Moskovieten) herinnerde ik me één zin van mijn geschiedenisleraar: ‹Stalin vervolgde de intelligentsia.› Een zin vol betekenis, die me toen ontging, en in dit museumpje vol met bezittingen, foto's en verhalen van vervolgde mensen, kilte, afgrijzen en stilte opriep. Van 1917 tot 1960 waren er kampen, miljoenen mensen hebben het niet overleefd. In het grote — en veel bekendere — museum van de moderne geschiedenis zagen we een heel ander Rusland: het grote Rusland dat