You do not currently have permission to view the full text for this document. Please sign in to an account with an active subscription or contact support.
Het door Rob Wille beschreven onderwerp is voor mij van grote relevantie gezien mijn werk met mensen met vroege en complexe traumatisering. Voor hen speelt schaamte immers niet zelden een bepalende rol in hun doen en laten. Traumaliteratuur staat vol met ideeën over schaamte en het is erg jammer dat Wille daar niet aan heeft gerefereerd. Tijdens mijn controle-analyse met supervisor Jaap Ubbels is dit onderwerp ook meerdere keren ter sprake gekomen evenals mijn plan om daar op basis van de reeds verzamelde literatuur over te schrijven. Dit laatste lijkt nu overbodig, aangezien ik het niet beter kon opschrijven dan Wille het gedaan heeft. Ik wil hier alleen een aantal ideeën naast de zijne leggen omdat het betoog van Wille naar mijn overtuiging onaf lijkt.
Ik ben het helemaal eens met hem dat er een ervaring bestaat die aangeduid kan worden als ‹existentiële schaamte›. Naar mijn mening heeft deze echter een archaïsche en aangeboren component. Denk aan een klein kind — dat nog niet eens kan staan. Hij verdwijnt achter zijn moeder of kijkt, trappelend in de armen van zijn moeder, weg wanneer een ander (die zelfs de vader kan zijn) hem liefhebbend en enthousiast aankijkt. Deze primaire of primitieve ervaring is een uiting van ‹totaal willen verdwijnen terwijl de ogen van de ander op je gericht zijn›. Ik vraag me af of blinde kinderen dat ook hebben. Het verdwijnen in (de armen van) de moeder is een uiting van het zoeken naar de meest vertrouwde conditie — die je kan aanduiden als ‹sense of belonging›. De vraag is waarom het kleine kind wil verdwijnen voor een liefhebbende blik. Tegelijkertijd met de poging tot verdwijning kan men soms ook een glimlach op het gezicht van het kind zien. Het is dan ook heimelijk leuk om zo geliefd te zijn.
Verder is het van belang om vast te stellen of we ‹zelfhaat› — zoals aangekaart door Wille — deel willen laten uitmaken van deze existentiële schaamte of niet. We komen zeker gevallen tegen waarin schaamte uit onder meer zelfhaat bestaat, m